OverStortinget

Neste år ligg det an til at folk skal få betre råd, og det er etterlengta for mange. Truleg har unge i etableringsfasen hatt det tøffast dei siste åra, med ei knapp reallønsvekst, inflasjon, høge energiprisar og den renteauken som har vore. Renta styrer heldigvis sentralbanken, men me i denne salen styrer finanspolitikken, og gjennom vedtaket i dag fordeler me velferd både sosialt og geografisk. Som representant frå eit distriktsfylke som Sogn og Fjordane, er geografisk fordeling viktig. At ein sit igjen med nokre av verdiane frå kraftproduksjonen lokalt, sånn som me gjer gjennom konsesjonskraftordninga og anna, og at kystsamfunna som har avgjeve areal til havbruk, får tidenes utbetaling frå havbruksfondet, er viktig for at me framleis kan skapa verdiar til storsamfunnet. Alle kommunane i Sogn og Fjordane er i sentralitetsklasse 5 eller 6. Det betyr full utteljing på distriktsprofilen i statsbudsjettet. Alle har fått halvert barnehagepris. Alle som flyttar til eller bur i fylket, og som har studielån, får sletta 25 000 kr årleg i studiegjelda si, gjeldande frå 1. januar. Mange i fylket nyt godt av gratis ferje og/eller halverte prisar på ferje og fly. Gjennom vedtaket som blir fatta i dag, ligg det òg inne skattekutt for vanlege folk og ein betydeleg auke i barnetrygd. I trontaledebatten tidlegare i haust hadde eg eit innlegg der eg laga eit reknestykke på kva det kostar å stemma Høgre for ein familie med to ungar i Sogn og Fjordane. Den gongen baserte eg det på dei utsegnene som var komne frå Høgre-representantar, og no har me endeleg fått sett tala. Blir det regjeringsskifte, er tida med halvert barnehagepris over, og ein kan sjå langt etter sletting av studiegjeld, viss me skal ta Høgre på alvor. Reduksjonane i ferjeprisar blir òg vekke. Til denne familien eg har rekna på: Viss ein av dei hadde pendla over Sognefjorden, hadde kuttet for denne familien vore på om lag 100 000 kr. Det er pengar, det òg. Uansett om ein legg på litt skattelette og nokre kroner i barnetrygd, blir kostnaden veldig stor for den enkelte. Distriktspolitikk er samfunnsbygging, og gjennom politiske tiltak og vedtak kan me påverka både flyttestraumar og busetjing og gje glede og framtidstru for lokalsamfunn når familiar vel å bli, eller å flytta til. Diverre er det sånn at distriktskommunane som regel ikkje manglar arbeidsplassar, men dei manglar folk til å fylla stillingane. Eg er overtydd om at me som land kjem best ut når me evnar å bruka alle ressursane som finst rundt omkring, om det er langs kysten, med fiske, offshore og marin og maritim næring, eller om det er jordbruk, industri og kraftproduksjon lenger inne i landet. Dette er trass alt ressursar som er i kommunar i sentralitetsklasse 5 eller 6. Det å sørgja for busetjing der ressursane er, gjev god ressursutnytting, det byggjer samfunn, og det sikrar beredskap, men skal me lukkast med det, treng me òg politikk. Det er berre å sjå til Sverige korleis det blir med avfolka distrikt og ei sentralisering som har gått på høggir. Det er heller ikkje i distrikta at gjengkriminaliteten er det største problemet, sjølv om me kanskje både slåst og drikk litt på fest, me òg. Dei mindre samfunna har nokre kvalitetar, og det trur eg mange òg ser. Eit land med like moglegheiter i både bygd og by gjev eit mangfald og ikkje minst eit sett med valmoglegheiter, og det trur eg me skal vera glade for at me klarar å oppretthalda. Skal me lukkast med det, må me ha ein tydeleg politikk for heile landet som gjer at kommunane kan gje gode tenester. Difor endrar me inntektssystemet og utjamnar meir geografisk. Det må vera mogleg å koma seg fram på trygge vegar til ein rimeleg penge, difor halverer me òg prisane på fly og ferje. Ein må kunna ta ei utdanning der ein bur, difor satsar me på desentraliserte utdanningar. Me utdannar òg fleire til jobbar som er viktige, difor fjernar me karakterkrava på sjukepleiarutdanninga. Kvart eit val er eit vegskilje, og dei alternative budsjetta viser at dei eg representerer i Sogn og Fjordane, kjem best ut med dagens regjering. Rekninga for å stemma Høgre – og for å få eit regjeringsskifte – for ein vanleg tobarnsfamilie er no på om lag 100 000 kr. Det har kanskje nokre råd til, men rekninga om me mislukkast med samfunnsbygginga vår, er det heile landet som må betala.