OverStortinget

For en fantastisk nynorsk framføring av presidenten – veldig glad for det! I dag tek me opp ein viktig og samtidig krevjande situasjon for mange menneske i dette landet. Me snakkar om pasientar som lever med langvarige smerter – pasientar som har prøvd mykje, som ofte står på sterke medisinar, og som likevel ikkje får den hjelpa dei treng. Før me går vidare, er det veldig viktig for meg å seia heilt enkelt kva me eigentleg snakkar om. Det er standardiserte legemiddel. Me brukar omgrepet medisinsk cannabis, så det er ikkje rus me snakkar om, men legemiddel, laga på apotek og gjeve i form av dråper, kapslar eller spray. Dei blir brukte i helsevesenet allereie i dag, m.a. ved multippel sklerose og ved nokre sjeldne epilepsiformer. Dette er ikkje noko folk kjøper på gata. Dette er ikkje rekreasjonsbruk. Det er medisin, underlagt dei same krava som andre legemiddel. Likevel ser me at pasientar med andre alvorlege smerteplager i praksis ikkje får tilgang, sjølv når dei har dokumentert nytte. Mange må gjennom kompliserte unntaksordningar, dei må betala store summar sjølve, eller dei mister behandlinga fordi regelverket er utydeleg, og praksis varierer frå helseføretak til helseføretak. Denne situasjonen rammar menneske som ikkje ber om mykje. Dei ber om noko heilt grunnleggjande: å kunne sova ei natt utan intense smerter, å kunna jobba litt, å kunna delta i familien sin kvardag og å kunna kjenna at livet går framover, ikkje bakover. Når me samtidig veit at det store alternativet for mange av desse pasientane er opioidar – sterke legemiddel som kan gi alvorlege biverknader og avhengigheit – forstår ein frustrasjonen når dei opplever at døra til eit mogleg alternativ blir halden nesten heilt lukka. Samtidig ser me at utviklinga i andre land går i ei heilt anna retning. Danmark har i fleire år hatt ei forsøksordning, som dei no har valt å vidareføra nettopp for å samla kunnskap og erfaring. Store europeiske land som Tyskland og Storbritannia har etablert ordningar der legar kan vurdera slike legemiddel innanfor klare og trygge rammer. I Noreg er situasjonen framleis at berre to preparat er godkjente, og for resten av pasientane er tilgangen svært avgrensa. Det fører til at mange blir ståande i ei gråsone av uvisse, kostnader og manglande oppfølging. Nokre av dei som faktisk har nytte av behandlinga, opplever til og med å mista førarkortet – ikkje fordi dei er trafikkfarlege, men fordi regelverket ikkje heng med på utviklinga. Det er viktig å seia: Dette handlar ikkje om å endra narkotikapolitikken, det handlar ikkje om rus. Det handlar om helse, om funksjon, om kvardagen til menneske som slit med smerter me andre ikkje kan sjå, men som dei lever med kvar einaste dag. For mange av desse pasientane er det snakk om å få litt av livet tilbake. I ein debatt som lett kan bli teknisk og komplisert, er det nettopp dette me må hugsa – menneska det gjeld. Difor meiner eg at me må stilla dei grunnleggjande spørsmåla: Kvifor har Noreg ikkje i større grad valt å læra av land som alt har samla erfaring? Kvifor er det framleis så vanskeleg for legar å vurdera denne typen behandling når alt anna har svikta? Og korleis kan ein sikra at pasientar med store smerter ikkje blir ståande utan alternativ? Me politikarar skal ikkje bestemma kva medisin ein pasient skal ha. Det er legane som skal gjera den faglege vurderinga, men me har ansvar for at legane faktisk har eit handlingsrom, at regelverket er tydeleg, at praksis er lik, og at pasientar ikkje ramlar mellom fleire stolar. Dette handlar om å skapa tryggleik. Det handlar om eit helsevesen som møter pasientar med hjelp – ikkje hindringar – og det handlar om å sørgja for at menneske som lever med smerter, får ein reell sjanse til å få ein betre kvardag.