OverStortinget

Takk til interpellanten for spørsmåla. Verda er i endring. Produktivitetsveksten i Noreg og resten av Europa fell, og me står overfor ei rekkje store samfunnsmessige utfordringar. Omstillingsbehova er store, og dei er tett kopla på tilgangen til kunnskap og kompetanse. Forskings- og innovasjonspolitikken må difor utviklast heile tida, slik at me byggjer sterke forskingsmiljø og fremjar kompetanse i heile landet. Utvikling og rett bruk av dei nye teknologiane som veks fram, er ein heilt avgjerande del av dette. Spørsmålet frå representanten Jønnes er omfattande. For å sikre at forskingssektoren kan ta vare på samfunnsoppdraget sitt, vil eg i svaret mitt leggje hovudvekt på to ting: ressursar og tillit. Først om ressursar: Me er blant dei landa i verda som bruker aller mest offentlege midlar på høgare utdanning og forsking. Halvparten av all forsking og utvikling er finansiert av offentlege kjelder her i landet, mot 25–30 pst. i dei andre nordiske landa. I OECD-samanheng ligg me i toppsjiktet når det gjeld offentlege midlar brukte på forsking, utvikling og høgare utdanning. Ambisjonen er høg. Me skal framleis liggje i toppsjiktet når det gjeld offentlege investeringar i forsking og høgare utdanning. Forskingssektoren ligg altså på eit høgt nivå, men me må òg finne rom for forskingssatsingar innanfor gjeldande budsjettrammer. I 2025-budsjettet vidarefører me eit høgt nivå på FoU-løyvingane. Me satsar strategisk, og me kjem med satsingar på FoU i oppfølginga av langtidsplanen for forsvarssektoren, forsking på kvanteteknologi, forsking på høgare yrkesfagleg utdanning og fag- og yrkesopplæring, forsking knytt til samfunnsoppdraget om berekraftig fôr og forsking og utvikling for omstilling av transportsystemet – i tillegg til ei lang rekkje andre satsingar. For å betre omstillingsevna og verdiskapinga må òg forsking og utvikling i næringslivet halde fram med å auke. FoU-strategien for å auke investeringane i næringslivet, som regjeringa la fram i vår, er eit viktig bidrag, men her må me ha ein høg innsats òg framover. I tillegg til ressursar vil eg trekkje fram tillit. Det er ein viktig føresetnad for at sektoren kan ivareta samfunnsoppdraget sitt. Me har tillit til at institusjonane gjer gode prioriteringar ut frå behova i samfunnet og ut frå eigne faglege vurderingar og styrkar. Norske universitet og høgskular er rammefinansierte, og finansieringssystemet er forenkla under oss. Det betyr at dei har fått stor fridom og stort ansvar for sjølv å nytte løyvingane på best mogleg måte. Me ser heller ingen teikn til at kvaliteten på forskinga er fallande, tvert om. Utviklinga er positiv. Mange og stadig fleire forskarar får stipend frå Det europeiske forskingsrådet, ERC. Returandelen frå Horisont Europa er høg og har auka. Suksessen i denne harde konkurransen er eit teikn på at kvaliteten i norsk forsking er høg. Noreg har òg gode tal når det gjeld vitskapleg publisering, og stadig meir blir publisert i samarbeid med internasjonale forfattarar. Eg kan òg leggje til at OECD, på bakgrunn av meir systematisert kunnskap, har vurdert at kvaliteten i norsk forsking har auka dei siste åra. Me står overfor heilt andre utfordringar i dag enn me gjorde for to–tre år sidan. Det er ikkje tilstrekkeleg at kunnskapen blir utvikla. Omstilling av samfunnet føreset at forskinga blir gjort tilgjengeleg og teke i bruk. Forskinga og kompetansen må koplast til dei områda der det er behov. Særleg måten me greier å nyttiggjere oss dei framveksande teknologiane på, blir avgjerande for den omstillinga som næringslivet og offentleg sektor må gjennom. Det er bakgrunnen for at me i fjor lanserte ei offensiv forskings- og innovasjonssatsing på kunstig intelligens. I 2025-budsjettet har regjeringa òg ei satsing for å styrkje forskinga på kvanteteknologi, som på ingen måte blir smurt tynt utover. Det skjer heller ikkje med KI-satsinga. Her blir det satsa på å byggje forskingssenter av aller høgaste internasjonale kvalitet. Til slutt vil eg trekkje fram at me no går gjennom heile forskingssystemet for å sjå om me er godt nok sette opp for å handtere dei store endringane me står i, og dei utfordringane som kjem til å kome over oss i åra framover. Me skal leggje fram ei stortingsmelding om forskingssystemet våren 2025 og gler oss til det.