Det har vore ein innhaldsrik debatt. Eg har òg behov for å klarera ut og avkrefta både mytespinning og andre forhold som blir trekte fram, knytt til meg som representant, men òg til partiet. Eg meiner det er veldig uklokt av Miljøpartiet Dei Grøne på ein måte å peika på Senterpartiet som sin største motstandar i desse spørsmåla. Det er veldig uklokt å ha ei sånn tilnærming frå denne talarstolen når det er snakk om at me skal bevara norsk natur. Det er ikkje sånn at Senterpartiet er for å byggja ned natur. Me skal forvalta naturen, og me er heilt avhengige av naturen i veldig, veldig store delar av landet vårt for å kunna leva, bu og utvikla distrikta. Det er heilt avgjerande for Senterpartiet å ha ei berekraftig tilnærming – og derav òg denne tittelen som definerer og omfamnar stortingsmeldinga her i dag. Eg trur det er viktig i framhaldet å kopla på – og ikkje kopla av – kommunane. Det vert viktig. Det er ein stor frustrasjon frå mange kommunar knytt til nettopp forvaltartankegangen, òg i møte med staten, om korleis ein skal bidra til dette. Me må forsvara kommunane sin posisjon når det gjeld å driva ein god arealpolitikk, sjølvsagt i samråd med statlege føringar, men me må forsvara posisjonen til kommunane i dette arbeidet. Det er heilt avgjerande med lokalkunnskapen, og at dei som har halde naturen og busetnaden ved like i mange, mange generasjonar, er med på laget og ikkje vert kopla av. Eg avsluttar der. Eg vil òg berre stadfesta at siste ord om villgeiter ikkje er sagt, og eg takkar for debatten.

Berekraftig bruk og bevaring av natur er ei omfattande og særs viktig stortingsmelding, som verkeleg syner og tydeleggjer mange viktige grep i og rundt forvaltinga av naturen vår. Meldinga har òg direkte kopling mot dei 23 måla i naturavtalen. Fleire av desse måla har Noreg allereie oppfylt. For Senterpartiet dannar denne meldinga eit godt grunnlag for ei heilskapleg forvalting av naturen vår. Ho slår fast at me må ta vare på naturmangfaldet, samtidig som me sikrar livskraftige lokalsamfunn og levedyktige næringar. Meldinga er eit viktig steg i riktig retning, og me meiner ho byggjer vidare på norsk forvaltingspraksis, der bruk og bevaring går hand i hand og følgjer opp Noregs forpliktingar etter naturavtalen. Naturforvaltinga må vera balansert. Naturen er grunnlaget for matproduksjon, skogbruk, fiskeri, reiseliv og ei rekkje andre viktige næringar. Naturen gjev òg livskvalitet, rekreasjon og bulyst. Samtidig har naturen ein spesiell eigenverdi og er vår felles arv, som me må verna om. Skal me sikra eit levande Noreg i framtida, må me ta vare på naturen vår, men me må gjera det på ein måte som respekterer dei som lever og arbeider i og med naturen kvar dag. For Senterpartiet er det viktig at me fører ein politikk som bevarer natur, flora og fauna, samtidig som naturen skal vera til glede for folk og kunna forvaltast slik menneska har gjort i tusenar av år, ein balanse der forholdet mellom bruk og vern er viktig. Senterpartiet har alltid stått for ei naturforvalting som tek omsyn til både vern og verdiskaping. Det er fullt mogleg å ta vare på naturen samtidig som me utnyttar ressursane våre på ein berekraftig måte. Difor er eg glad for at regjeringa i denne meldinga understrekar viktigheita av naturrekneskap og betre oversikt over naturverdiar. Dette vil bidra til betre vedtak og meir treffsikre tiltak for å ivareta naturen. Samtidig er me tydelege på at naturen for mange er eit næringsgrunnlag, og me skal leggja til rette for at det òg kan vera det i framtida. Det er ingen tvil om at det krevst auka og forsterka innsats frå alle kring korleis best bevara og hausta vår natur til det beste for komande generasjonar. Dei fremste naturvaktarane våre er gardbrukarane og landbruket og deira enorme arbeid for ei berekraftig utvikling av naturressursane våre. Difor har det vore særs viktig for Senterpartiet å utvikla landbrukssektoren og sikra ei opptrapping i inntektsgrunnlaget for kvar einskild gardbrukar. I dette står òg sjølvsagt ny jordvernstrategi og auka forståing og respekt for matjorda. Eit berekraftig landbruk er ein sentral del av løysinga for å bevara norsk natur. Senterpartiet meiner at norsk landbruk ikkje berre handlar om matproduksjon, men òg om å ta vare på kulturlandskapet, tradisjon og det biologiske mangfaldet. Gardbrukarane forvaltar store naturområde og har ei viktig rolle i å bevara opne landskap, pollineringsområde og berekraftig bruk av utmarksressursane. Gjennom slått og beiting held ein vegetasjonen nede. Det ligg ei forplikting til Stortinget om at landbruket får dei rette rammevilkåra for å driva på ein måte som tek omsyn til naturen og tek vare på naturlandskapet. Me i Senterpartiet meiner denne stortingsmeldinga er eit steg i riktig retning mot ei meir heilskapleg og berekraftig naturforvalting. Me vil arbeida for ein politikk som ivaretek både naturen og dei som brukar og er avhengige av naturen. For oss handlar dette ikkje om anten–eller, det handlar om å finna dei gode løysingane som gjer at me kan ta vare på naturen samtidig som me balanserer vern mot andre omsyn. Regjeringa har gjort ein god jobb knytt til denne meldinga, og eg er glad for at iallfall det store fleirtalet i komiteen ser og anerkjenner dette. Me ser fram til resultatet av meldinga, og Senterpartiet vil bidra konstruktivt for å sikra den politikken som både vernar og brukar naturen på ein ansvarleg måte.

For Senterpartiet er det viktig å presisera at det er riktig og viktig å behandla denne saka i salen i dag. Saka har, som det har vore referert til frå tidlegare talarar, vore til ei grundig handsaming i komiteen, og saka er no overmoden for behandling i Stortinget.

Eg er glad for presidentskapet si gode hand over debatten, og at dei ikkje minst kjem med gode presiseringar. Det tenkte eg at eg òg skulle bruka enden på denne debattrunden til. Me utfordrar kvarandre, men den kritikken som kjem frå Framstegspartiet, som i utgangspunktet handlar om at ein peiker på historiske visjonar, men òg historiske merknader, vert jo langt på veg puslete og ei total ansvarsfråskriving når føresetnadene for kraftutveksling, som me alle veit, har endra seg radikalt, særskilt når Tyskland byggjer ned og tek ned viktig regulerbar kraftforsyning. Så eg lever godt med den kritikken Framstegspartiet kjem med. Grunnlaget for det er nettopp at Senterpartiet i denne debatten, og i det me føretek oss, kjem med den tydelege erkjenninga at me set norske interesser i høgsetet og tek ansvar når me er på post. Framstegspartiet ivra gjennom sine sju år i Olje- og energidepartementet for det motsette. Dei bana ukritisk veg for ein tettare integrasjon mot EU, og ein har òg hatt enorme kapasitetsaukar knytte til eksport av den viktigaste energiressursen i landet. Det var Framstegspartiet som ukritisk opna alle kranene, og som hadde ansvaret på post i sju år.

Budsjettdebatt er budsjettdebatt, men det er sanneleg òg ei anledning til å få fram skiljelinjer i Stortinget. Straumprisbonanzaen dei siste vekene dannar delvis grunnlaget for innlegget mitt. For Senterpartiet og regjeringa har straumstønadsordninga vore eit viktig verktøy for å ta ned den enorme prisgaloppen som har utspelt seg. Straumstønadsordninga har til no kompensert for nær 50 mrd. kr, og dette held me sjølvsagt fram med inn i 2025. Vidare er det heilt avgjerande for Senterpartiet å ta tak i dei strukturelle utfordringane som ligg i dagens straummarknad, med m.a. å justera ned eksportkapasiteten, men ikkje minst få greidd ut meir kraft av børs og inn i ein fastprismarknad som vil tena både folk og næringsliv. Eit målretta og godt budsjett for energi- og miljøfeltet vert i dag vedteke. Det er ei rekkje avgjerande og viktige prioriteringar i eit godt samspel mellom Senterpartiet, Arbeidarpartiet og SV. Veljarane som snart skal ta stilling til val og samansetjing av eit nytt storting til hausten, fortener faktisk fleire svar frå opposisjonen enn dei ein evnar å få fram i dagens budsjettdebatt. I budsjettprioriteringane frå Framstegspartiet lovar dei veljarane sine ein makspris på 50 øre/kWh til private hushaldningar. Det som ikkje kjem tydeleg fram frå Framstegspartiet, er korleis dei vil arbeida fram ein straummarknad som faktisk tener det norske folket og ikkje minst næringslivet vårt i tida som kjem. Framstegspartiet bana i si tid i regjering, med olje- og energiministeren i perioden 2013–2020, vegen for tettare integrering til den europeiske straummarknaden og ikkje minst ein betydeleg auke i eksportkapasiteten med kablar til både Tyskland og Storbritannia. Fasiten på arbeidet til Framstegspartiet har me i dag: ein jojopris og tidvis ekstreme kraftprisar som ikkje tener landet vårt. I Hurdalsplattforma vart det tydeleggjort at det ikkje skal etablerast nye kablar eller ny overføringskapasitet. Det me har fått av informasjon frå Framstegspartiet til no, var då dei lanserte ein noregspris – altså éin lik pris i heile landet. Det vil sjølvsagt ikkje løysa dei store problema dette partiet har påført landet, men vil gje monaleg høgare pris til større delar av landet ut over dei mest ekstreme prissonene i vest og sør. Med all respekt: Å vera vitne til Framstegspartiets politikk på området er litt som å lesa i eventyret frå Nordahl Rolfsen: «–Dreg du den, så dreg du den med, og dreg du den, så dreg du den med, og såleis heldt ho på, til hesten ikkje vann lasset av flekken.»

Eg skal prøva å fanga merksemda til representanten frå starten av. Det var ikkje utelukkande positivt (munterheit i salen). Senterpartiet har vore ein tydeleg motstandar av både tredje og fjerde energimarknadspakke. Framstegspartiet var derimot ein ivrig tilhengjar av tredje energimarknadspakke, men hevdar no å ha snudd i det spørsmålet. Kan representanten frå Framstegspartiet garantera for at det ikkje vil vera aktuelt for Framstegspartiet å sitja i eller støtta ei potensiell regjering som går inn for fjerde energimarknadspakke?

Hans Inge Myrvold (Sp) [17:09:55] (ordførar for saka): Som saksordførar vil eg kort gjera greie for komiteen si handsaming i det som har vore ei ganske omfattande sak, og dei forslaga som ein samla komité i dag tilrår for Stortinget. Bakgrunnen for saka er eit representantforslag om ein reell handlingsplan for sirkulær økonomi. Representantforslaget presenterte i alt 19 forslag, som gjennom handsaminga i komiteen har ein utgang på 38 forslag frå eit mindretal, og 3 forslag frå ein samla komité i tilrådinga. Eg syner òg til svarbrevet frå statsråden til komiteen, der det kjem fram at regjeringa i mars i år la fram handlingsplanen for sirkulær økonomi – eit dokument som synleggjer både rammene for arbeidet og ikkje minst framdrifta i reelt å skapa ei endring i samfunnet. Det vert levna liten tvil, heller ikkje i stortingssalen i dag, om at samfunnets ressursar må reduserast, samstundes som me må styrkja konkurransekrafta vår. Dei siste 50 åra er verdas ressursbruk meir enn tredobla, og ifylgje FNs ressurspanel er forbruket av ressursar den største årsaka til klimaendringar, forureining og tap av naturmangfald. Regjeringa la i handlingsplanen til grunn eit stort utvida arbeid frå ei ekspertgruppe, om å sjå på kva verkemiddel som kan fremja sirkulære aktivitetar for å gje betre utnytting av dei samla ressursane våre. Mange av forslaga som vert fremja i dag, har mange gode intensjonar. Samstundes er det viktig at me får faglege utgreiingar som synleggjer konsekvensar og omfang på ein tydeleg måte. Dette vil m.a. ekspertgruppa som eg omtalar, bidra til. Eg vel å tru at dei partia som står bak mindretalsforslaga, gjer greie for synet sitt rundt dei. Avslutningsvis vil eg framheva dei tre forslaga som ein samla komité står bak. Komiteen ber regjeringa greia ut verkemiddel som sikrar auka materialgjenvinning av isolerglasruter, og om at dette omfattar eventuelle forskriftsendringar og utvida produsentansvar. Vidare legg komiteen til grunn strengare krav om utnytting av spillvarme frå m.a. industri, avfallsforbrenning og datasenter. For det tredje ber komiteen regjeringa sikra pantesystemet vårt for drikkeflasker, som er eit verdsleiande sirkulært system som no vert utfordra av nye EU-krav. Med det ser eg fram til ein effektiv og ressurskritisk debatt, som siste sak på dagsordenen.

Det har vore særs interessant å følgja denne trontaledebatten. Som tidlegare ordførar i ein distriktskommune har det vore særskilt interessant å lytta til opposisjonen sin karakteristikk av dei mange distriktstiltaka denne regjeringa har valt å prioritera høgt. Det gjeld t.d. halvering av ferjeprisane og gratis ferje, sletting av studiegjeld for innbyggjarar busette i sentralitetsklasse 5 og 6, og ikkje minst halvering av barnehageprisane i det same området. I min heimkommune, Kvinnherad, har dei folkevalde frå alle parti omfamna desse ordningane. Med ordførar frå Høgre har eit samla kommunestyre no vorte så inspirert av ei regjering som ser, lyttar og kjem med distriktsretta verkemiddel, at dei lokalt har bidrege til å setja prisen endå eit hakk lågare. Kvifor kan dei bidra slik? Jo, fordi med denne regjeringa har omfordeling av inntekter og auka overføringar frå stat til kommune knytte til naturressursane våre vorte ein realitet. Sjølv om kommuneøkonomien no er under sterkt press grunna høg rente og prisvekst, har denne regjeringa skapa ein ny optimisme og eit grunnlag for å utvikla distrikta – ikkje avvikla kommunar og viktige tenester for innbyggjarar for å etterkoma effektiviseringspolitikken til høgresida. NRK omtala i ein reportasje for kort tid sidan barnehagetilbodet i mi nabobygd, Ølve i Kvinnherad. Barnehagen der hadde for få år sidan berre tre barn att. I mi tid som ordførar lytta me godt til bygda og bygdene ikring om viktigheita av å bevara tilbodet. Eg vert difor så inderleg glad når NRK i desse dagar, frå sitt distriktskontor på Stord, kan formidla at barnehagen no er stappfull av glade, energirike og flotte barn. Bygda opplever tilflytting og ein generasjon som flyttar heim att til bygda si. Mange av dei legg m.a. vekt på eit godt og trygt bu- og oppvekstmiljø. Næringsliv, innbyggjarar og folkevalde i distrikta ser no ein politikk som dannar grunnlag for utvikling og ikkje avvikling. Dette er ei retning eg og Senterpartiet har jobba lenge og målretta med i denne stortingsperioden, men som berre var å drøyma om tidlegare, under Solberg-regjeringa. Eg vonar Høgre og deira samarbeidspartnarar snart kan synleggjera for innbyggjarane kva for nokre av desse distriktsretta verkemidla dei kjem til å avvikla, om dei – mot det ein skulle venta – på ny skulle få makt. Distrikts-Noreg treng rom for utvikling, og det har så til dei grader Støre-regjeringa gjort greie for.