Noreg treng datakraft, men la oss vere ærlege og seie at det kanskje ikkje er all bruk av data og lagring av data som er like samfunnsnyttig. Først litt fakta: Per 5. januar 2026 hadde vi ifølgje Nasjonal kommunikasjonsmyndigheit, Nkom, 88 registrerte datasenter. 34 dei var interne, i ulike organisasjonar. 54 av dei var kommersielle. Nkom seier òg at i åtte av datasentera er det mellom 30 og 100 pst. av straumforbruket som går til kryptoutvinning. Her ser vi litt av kompleksiteten i denne saka, for vi har på ei og same tid både avgjerande infrastruktur i vår nye digitale kvardag og òg ein del kraftbruk som ikkje fører til så veldig mykje nytte. La oss snakke om det som har med nytte å gjere, for det er ikkje så enkelt som enkelte vil ha det til. Å ha kontroll på data er avgjerande for helseberedskap, militær beredskap, verdiskaping og ein del grunnleggjande tenester. Det er viktig å ha kontroll på det, i alle fall i den krevjande situasjonen vi står i internasjonalt. Så kjem spørsmålet: Er løysinga no at vi skal lage eit heilt nytt konsesjonssystem? Eg trur at det fort ville blitt meir byråkratisk enn ei løysing. Det finst klokare måtar å møte dette på. To parallelle løp, eit ulikt byråkrati, kan føre til at ein ikkje får ein einaste megawatt raskare fram til dei som treng energien. Det eg derimot synest er fornuftig, er at vi får ei grundig vurdering av den samfunnsmessige nytta av datasentera. Det handlar om sysselsetjing og verdiskaping. Eg ønskjer å gjere noko så sjeldan som å rette honnør på tvers av partifargane og til FrP, som har vore med på å forbetre forslaget vårt, slik at det òg omfattar beredskap og sikkerheit. Det synest eg er eit veldig godt tillegg, for det er noko av kjernen i dette, at vi må klare å skilje snørr og bart. Vi må klare å skilje det som er nyttig, og det som er unyttig. Energipolitikken vår må vere basert på kunnskap. Dette er eit område der vi treng å bli klokare. Eg ønskjer berre å vere krystallklar dette: Den digitale elefanten i det digitale rommet, kryptoutvinning, ønskjer vi å være ganske tydeleg på at må bort, men å hoppe inn i noko som potensielt berre blir byråkrati for næringslivet, vil vi ikkje vere med på.

Noreg treng meir fornybar kraft. La det vere klart, og la det vere klart at Arbeidarpartiet har ein klar ambisjon om at det skal vi sørgje for at blir gjennomført. Då gjeld det både storkraft og småkraft. Noko av det som har vore peika på her, og som eg òg syntest statsråden gjorde god greie for, er at skattereglane av i dag ikkje alltid gjev best mogleg utnytting av ressursane. Litt av det dilemmaet som vi no står i her, er at vi over eit veldig kort tidsrom har sett at det er mange anlegg som har vorte skalerte ned. Det finst mange sider ved dette, men la oss òg vere ærlege om at det òg er tapt kraft som ein kunne hatt stor bruk for. Litt av denne svakheita har òg vorte peika på av kraftskatteutvalet og skatteutvalet, som har vore grunnlaget for at det høyringsforslaget som er lagt til grunn her, er kome. Det er òg heilt greitt og heilt forståeleg at det er folk som har andre meiningar, og at det er folk som gjerne skulle ønskje at dei ikkje måtte dele meir med fellesskapet. Eg har respekt for det. Regjeringa – og det gjentek jo òg statsråden her – har respekt for at fleirtalet held fast ved grensa av i dag. Det kjem òg ganske tydeleg fram at dette er noko som vi legg til side. Likevel har det vore eit veldig sterkt ønske for Arbeidarpartiet å gjennomføre den ordinære høyringa. Det handlar om å få meir kunnskap, uansett om nokon er ueinige eller einige. Den kunnskapen, dei faktaa og den tilbakemeldinga er etter vårt skjøn ei styrke å få på bordet. I den tida vi er i no, med sikkerheitspolitiske utfordringar og behov for omstilling, er det ingen tvil om at vi treng meir kraft, og vi er utolmodige etter at det må gå fortare. Noreg har ikkje råd til at prosessane skal gå for treigt. Likevel ønskjer eg å poengtere at om forslag nr. 2, frå Framstegspartiet, Høgre, Senterpartiet og Venstre, blir vedteke og det endar med å dytte større kraftprosjekt bakover i køen og treigare behandlingstid fordi ein prioriterer annleis, då kan det òg ha uheldige konsekvensar. I dag er det ei ganske klok og fornuftig prioritering. Vi har gjort at det er enklare å kome seg fram, med digitalisering og meir effektive system. Vi set pris på takhøgda i denne debatten og alt engasjementet, men for oss er det aller viktigaste meir kraft raskare.

45:49] (ordførar for saka): Som saksordførar ønskjer eg å begynne med å takke komiteen for eit godt og konstruktivt samarbeid i denne saka. Sjølv om det heilt objektivt er eit klart behov for meir fornybar kraft, er det berre å vere ærleg på at dette er eit tema som vekkjer mykje engasjement, og som har veldig mange sider ved seg. I forslaget i saka ligg det eit ønske om meir økonomisk bistand til behandling av søknader om kraftutbyggingsprosjekt. Det kan høyrast veldig flott ut, men sjølv om det kan vere gode intensjonar for framlegget, vurderer likevel Arbeidarpartiet – saman med eit fleirtal i komiteen – at det ikkje er behov for den føreslegne endringa. Det er eigentleg ganske positivt, for dagens regelverk har allereie ordningar som gjev klare prosessar og fleire moglegheiter til å få støtte for dei partane det vedkjem i energiutbyggingssakene. Den største kostnaden i konsesjonsprosessen er det som tek tid – meldingar, konsekvensutgreiingane, søknad, detaljplan. Dei tinga blir i dag dekte av tiltakshavarane, i både vindkraft- og andre energisaker. Det er viktig å merke seg. Fleire av dei gruppene som er nemnde i vassdragsreguleringslova § 13, har i dag rett til utgiftsdekking gjennom andre regelverk, f.eks. i oreigningslova eller i ekspropriasjonssaker der tiltakshavarane må dekkje motparten sine nødvendige kostnader til juridisk og sakkunnig bistand. Det som òg kan vere greitt å vite, og som kanskje ikkje er så godt kjent, er at kommunane kan ta gebyr for planbehandling etter plan- og bygningslova, slik at dei kan hente inn igjen dei pengane dei måtte trenge til å få sine eigne initiativ dekte på utgreiing ved planforslag for f.eks. vindkraft. Eg ønskjer berre å leggje til at reindriftsavtalen nettopp er styrkt for å betre kapasiteten i desse arealsakene. Det kan handle om driftstilskot, og det kan handle om rådgjevingstenester. I sum er politikken som ligg til grunn no, til stades for å lette arbeidsbyrda og for å sørgje for at ein får gode og grundige – og for den saks skuld òg demokratiske og involverande – prosessar utan at det blir økonomisk belastande. Det at det systemet er på plass i dag allereie, meiner Arbeidarpartiet er viktig, fordi vi treng meir kraft i tida som kjem. Då må systema fungere.

Først ei nyansering: Det er klart at sjølv om eg ønskjer å vere ganske ærleg på at eg er utolmodig etter å styrkje sjukehusøkonomien ytterlegare, og sjølv om eg kan vere litt sjølvpiskande å seie at heller ikkje dei 3,5 mrd. kr som vi har auka med, var nok, vil eg likevel minne om at ein av dei store skilnadene i denne valkampen var at partia på venstresida – desperat, faktisk – prøvde å få nettopp sjukehus på valkampagendaen. Det gjeld både Arbeidarpartiet, MDG, SV, Senterpartiet og Raudt, mens ein del av dei borgarlege partia desperat prøvde å få det til å handle mindre om det og meir om formuesskatt. Eg berre seier det, for når pengane blir brukte opp på å dele ut masse i formuesskatt, er det klart at enn så masse ein i opposisjon kan skryte om at det hadde vore nirvana og himmel med ein sjølv på sjukehusfronten, så er det neimen ikkje sikkert. Så til det andre: Det er litt viktig å ha med seg – og det synest eg har vore ei grei presisering frå fleire her – at det er heilt grunnleggjande at vi alle, på tvers av partifargane, er i dette fordi vi har lyst at vi skal ha nettopp eit trygt og godt helsetilbod. I stormen, der vi står på forskjellige sider, er det viktig at vi på ein måte ikkje stemplar kvarandre med vonde og dumme meiningar, men at vi er ærlege om at òg motstandarane våre har gode intensjonar, Så ønskjer eg å belyse ei utfordring når pengane no anten skal aukast éin plass eller kuttast ein annan plass. Viss vedtakspunktet som vil tvinge Helse Førde – det er punkt fem eller seks – til å byggje seks nye ambulansestasjonar i Sogn og Fjordane, blir vedteke, er det eit tilleggskutt som blir lagt til sjukehusa på opp mot 75 mill. kr ekstra. Eg berre seier det, for det er der ambulansen endar opp. Anten ein blir send med akutt fødsel eller ein krasjar bilen sin i Kaupanger, i Lotetunnelen eller i Hyllestad, og ein treng akutt hjelp, er det der ambulansen ender opp. Det er der vi rekrutterer fleire legar. Sjølv om eg tenkjer det kan vere ei ærleg sak å tenkje at det er riktig å auke med ein pengebruk på 75 mill. kr på seks nye ambulansestasjonar, sjølv om ein må kutte i akuttkirurgi og alle mogleg andre ting – sjølv om det er ei ærleg sak – er det i alle fall viktig å vere klar over at det vil ha konsekvensar. Så før ein stemmer over det, oppfordrar eg til å tenkje nøye på kva som er baksida av medaljen.

Det er få ting som er viktigare for oss enn at vi har eit helsetilbod som er trygt og godt. Som menneske er det ikkje det minste rart at ein er oppteken av det. Gjennom dette halvåret har det vore eit stort engasjement i lokalbefolkninga, blant ordførarane og blant fagfolk som har kjempa for helsetilbodet. La meg berre seie det heilt klart: Det er òg grunnen til at vi undervegs i dette halvåret har jobba for at det som blei presentert i haust, skulle bli betre enn det som låg til grunn. Det er grunnen til at vi har jobba for tilbod på lunge, hjarte og auge, og at poliklinisk arbeid òg blir jobba vidare med. Det som er utfordringa med det forslaget som skal vedtakast i dag, er at sjølv om ein skjermar noko, vedtek ein på same tid at sparekniven på 100 mill. kr i Sogn og Fjordane blir peika mot fødetilbodet, på akuttkirurgien der ambulansane endar, og på psykiatriske tilbod i Sogndal og i Nordfjord. Eg trur at om representanten Erling Sande som kommunalminister hadde føreslått at ein kommune i økonomisk krise ikkje hadde lov til å kutte noko som helst anna enn eldreomsorg, hadde ikkje folk blitt overraska om det kom kutt i eldreomsorga. Det forslaget som vi skal vedta i dag, har ikkje med seg ei einaste krone. Ein kan seie at det er null problem – berre kast barnet ut vindauget, og så håpar vi at det kjem eit sikkerheitsnett rett rundt hjørnet. Når situasjonen er så desperat som det han er, forstår eg alle og kvar ein som ønskjer å tru på dei politiske partia som lovar mest. Likevel: Sjølv om det er freistande å håpe at det stemmer, det dei seier, er det sjeldan sånn i praksis. Eg vil kjempe for kvar einaste krone vi kan få til helseberedskapen vår, og eg meiner sjølv at det blir for lite kompensert på dei områda som har færre pasientar, men veldig mange kilometer. Samtidig må vi prate sant. Eg erkjenner at dei 3,5 mrd. kr i auka midlar som Arbeidarpartiet la inn i statsbudsjettet, ikkje var nok. Då synest eg òg det er rart når andre prøver å framstille 500 mill. kr som eit nirvana. Dette er alvorleg for alle som er involverte. Det kan ein ikkje ta lett på, men å sende denne rekninga til barneklinikk, kreftavdeling, Vestlandslegen, akuttkirurgi og fødetilbod vil òg ha alvorlege konsekvensar, og eg håpar det er mogleg å ha forståing for at ein kan vere bekymra for det òg.

Få ting er meir alvorleg og viktigare enn eit godt og trygt helsetilbod. Ein skal få hjelp når ein treng det. Det blir i mange tilfelle utfordra av økonomiske problem. Vi veit at kreftmedisinar har blitt ekstremt mykje dyrare. Dei bergar fleire liv, og det er utruleg bra, men dei har blitt dyrare. For at vi skal vere sikre på at pasientjournalar ikkje blir hacka av framande makter, og for at vi skal sikre oss mot store konsekvensar som følgje av det, har det blitt dyre investeringsbehov når det gjeld IKT. Vi veit òg at mange sjukehus treng å oppdatere bygga sine, byggje nytt eller rehabilitere dei gamle bygga. I mine heimtrakter har dette vore eit grufullt halvår for heile regionen min. På grunn av innsparingskrava har vi fått konsekvensar i form av nedleggingar i Lærdal og i Nordfjord. I Høyanger og på Hyllestad lurer dei på om dei vil ha eit ambulansetilbod i framtida. Framleis er 75 pst. av kutta framfor oss. Mesteparten av dei kutta blir antakeleg tekne ved sentralsjukehuset i Førde. Eg vil berre minne Senterpartiet, som om 14 dagar skal ha eit forslag til behandling om at 100 pst. av kutta skal skje ved sentralsjukehuset i Førde, om at det er fødetilbodet til Nordfjord, Sunnfjord og Sogn. Viss ein hamnar i ei bilulykke i Sogn og Fjordane, er det mest sannsynleg Førde eller Haukeland ein blir sendt av garde til. Så det å kome med eit politisk over bordet-forslag som potensielt kan kutte tryggleiken til dei kirurgiske avdelingane, eller som kan kutte talet på jordmødrer, er ikkje «berre berre». Eg er glad for at Arbeidarpartiet får fleirtal for eit forslag om å finne ein ny og heilskapleg finansieringsmodell. Eit poeng som er viktig å understreke her – det gjeld òg forslaget Senterpartiet hadde – er at det å skilje drift og investeringar, og å ta ut eit kakestykke frå den store kaka, ikkje betyr at det blir meir kake. Det betyr ikkje at det blir meir pengar. Det kan bli ei slags «NTP-kø», det kan bli meir marmor og mindre jordmor, det kan bli overskridingar, og det kan bli venting. Det eg håpar på, er at Stortinget vil sørgje for at det blir meir pengar når statsbudsjettet skal bli vedteke. Dette er ikkje ein kvikkfiks, og det er det viktig å vere ærleg på. Men la det vere sagt: Eg er villig til å kjempe for kvar einaste krone når statsbudsjettet kjem, men det håpar eg at dei andre partia òg tek ansvar for – og ikkje berre i festtalar.

Krigen på kontinentet er eit faktum. Viss Europa skal kunne kome seg ut av kloa og jerngrepet til Russland, treng vi norsk gass. Eg høyrde ein annan representant stille seg spørsmålet om representanten Listhaug hadde forsove seg. Sjølv lurer eg på om ho har gøymt seg under denne debatten, for når ein ser at FrP går saman med MDG i eit forslag som i praksis set ein politisk sluttdato for utvikling av norsk gass på det feltet, kan ein lure på kva som har skjedd. Er den leiande representanten for FrP eigna til å vere statsminister, til å ta ansvar for den alvorlege situasjonen vi står i? Og er ho eigna til å vere ansvarleg for dei 200 000 som jobbar i næringa? Det er allereie blitt gjort enorme investeringar. Det er langt forbi halvvegs ferdig. Ein kan stille seg spørsmål om dei snakkar med næringslivet, som seier at det dei held på med, er vanvit. Ein kan lure på om dei har snakka med sin eigen energipolitiske talsperson, som trass i at han no har snudd kappa rundt, har uttala at dette er bortimot sprøtt å stanse, etter at ein har kome så langt. Ein kan òg lure på om dei har snakka med arbeidstakarane som jobbar der, og som har levebrødet sitt der. Noko som kanskje òg er litt interessant å stille spørsmål om, er kvar dei meiner at energien skal gå. Har FrP tatt seg bryet med å sjekke kven som står som nestemann på lista i køen om den krafta? Det er datasenter og ammoniakk. Ja, det er greitt å vere klar over at dei synest at det er viktigare enn den norske petroleumsnæringa. No har allereie FrP vingla om EØS i tidlegare debattar. I denne saka er dei med og set sluttdato på eit viktig utvinningsområde. Eg lurer på kva leverandørindustrien i heimtraktene mine kan forvente seg i tida som kjem. Kan ein risikera at ein er halvvegs i mål med eit garantert prosjekt som så mistar støtta i neste runde? Nei, veit du kva, eg trur ikkje at det er eit spesielt trygt alternativ. Då vil eg iallfall seie at for Arbeidarpartiet er den tryggleiken og føreseielegheita ein hjørnestein som vi har tenkt til å ta vare på.

La det bli lys – og så temde vestlendingen krafta frå fossefallet og skapte lys. I Sogn og Fjordane er energi og industri ikkje berre ein grunnstein, for oss er det levebrødet. I haust hadde eg gleda av å reise saman med utanriksministeren vår, Espen Barth Eide, på eit industribesøk til Elkem i Bremanger. Der fekk vi sjå gløden frå tonnevis av smelta metall som blei tømt frå ein stor jernbehaldar til ein annan, og det var så sterkt lys at vi måtte sjå det gjennom ei sveisemaske. Så er det kanskje nokon av dykk som lurer: Men industribesøk, Torbjørn, kvifor tok du med utanriksministeren dit? Jo, det kan eg svare dykk på. Ja, vi treng meir kraft og nett for å sikre industrien vår, men utan handelsavtalen vår – utan EØS – er det kroken på døra, og folk der var livredde for kva som kunne skje etter valet. Det var fordi dei var bekymra for både enkeltparti på venstresida og ein del haldningar som òg kom til uttrykk i FrP, og kva konsekvens det ville gje for framtida deira. Dette har vore ein kjenningsmelodi i heile denne valkampen som har kome frå nokre parti på venstresida, men eg har òg lagt merke til at FrP og Høgre har understreka ein bodskap som får grøn industri til å verke som noko som er sløsing i samfunnet vårt. Då lurer eg litt på om dei same representantane – ein av dei var faktisk ein partileiar – har lagt merke til kor stor verdiskaping vi faktisk har i det som er grøn industri langs vestlandskysten. Det er her vi skapar verdiane. Eg har ein hypotese om at dersom vi hadde putta ei glaskule – det kan vere litt flåsete å seie – over hovudstaden, hadde det vore fleire kloremerke på innsida enn på utsida. Eg trur det er viktig å hugse kvar verdiane blir skapte. Det er over heile landet, men vi kan ikkje gløyme industrien vår. Eg meiner heilt klart at vi må ta fleire grep for å straumlinjeforme både nettutbygging og kraftutbygging, elles har vi ingen sjanse. Likevel, viss vi i dette arbeidet ikkje klarer å ta vare på dei grunnleggjande føreseielege vilkåra – som veldig mange parti har etterlyst – for industrien vår, nemleg handelsavtalane for eksporten, då er det meiningslaust. Her i salen har vi faktisk noko til felles med månelandaren som var på Mars. Vi har silisium frå Elkem Bremanger i lomma vår. Det treng vi at vi òg har i framtida, vi treng aluminium frå Hydro i både Årdal og Høyanger, men utan føreseielege rammevilkår for industrien vår vil det ikkje bere. Der treng vi at partia strammar seg opp og blir med Arbeidarpartiet.