La meg starte med å seie at barnehagane er ein del av vårt viktigaste velferdstilbod, der ungar med ulik bakgrunn møter kvarandre i eit stort fellesskap, kanskje det største og første dei møter, og der dei får gode moglegheiter til å utvikle seg for framtida. Mykje er bra med barnehagane i Noreg. Vi har dyktige tilsette som kvar einaste dag bidreg til læring og utvikling hos ungane våre. Vi har samtidig fått ein historisk låg barnehagepris – takk vere SV, Senterpartiet og Arbeidarpartiet – som har ført til ei rekordhøg deltaking i norske barnehagar. Det er eg ganske stolt av. Samtidig står barnehagesektoren i ein vanskeleg situasjon med bemanningsutfordringar og ofte altfor høgt sjukefråvær. Det er alvorleg, og det må vi ta på alvor. Etter fjorårets raud-grøne budsjettforlik sikra vi difor 800 mill. kr til toppa bemanning. Vi har styrkt ABLU-ordninga, som gjev folk som allereie jobbar i barnehagen, moglegheit til å utdanne seg til å bli barnehagelærar. Vi løyvde òg midlar til å auke bemanninga i levekårsutsette område. Det blir gjort mykje bra, men det er heller inga kvilepute. Det å ha nok bemanning i barnehagane handlar om tryggleiken til barn, foreldre og dei tilsette som kvar dag går på jobb. Det å vite at ein har nok kollegaer på jobb saman med seg, har noko å seie. Det bidreg òg til eit betre arbeidsmiljø, på same måte som låg bemanning kan føre til både stort arbeidspress og høgt stressnivå, slik vi kjenner til. Barnehagane våre er vårt viktigaste velferdstilbod. Det må vi ta vare på og styrkje i tida framover. Difor vil eg takke Venstre for å løfte dette inn i Stortinget og setje eit viktig fokus på bemanningsutfordringane i barnehagane våre.

I denne saka blir det fremja ei rekkje forslag, bl.a. eit frå Høgre, som vi høyrde om tidlegare, som handla om å innføre obligatoriske innføringsfag i norsk og matematikk for elevar med svakare karakterar i desse faga. Det står vidare at elevar må bestå med eit tilstrekkeleg fagleg nivå før dei går vidare til ordinær opplæring i desse faga. Eg kan vere einig med Høgre i at gode grunnleggjande ferdigheiter i fag som norsk og matematikk er viktig. Her er regjeringa i gang med fleire tiltak, men eg synest likevel at eg må kommentere forslaget frå Høgre, som virka ganske uklart og lite konstruktivt. Kva er det eigentleg som tel som ein svak karakter? Kor lite må ein kunne for å skulle ha obligatoriske innføringsfag, og kor god karakter må elevane ha før dei får lov til å gå vidare med ordinær opplæring? Skal det setjast eit minimumskrav? Kor lenge skal dette vare? Det er altså framleis spørsmål her utan svar. For å vere klinkande klar: Arbeidarpartiet er for god intensivopplæring og tilpassa opplæring, men det må vere ein del av det ordinære opplæringsløpet. Høgre skriv i innstillinga i saka at ein ønskte å setje inn innsatsen tidlegare. Det er jo nettopp det Arbeidarparti-regjeringa gjer, ved å satse på dei aller yngste, å sørgje for dei grunnleggjande ferdigheitene. Med dette forslaget frå Høgre er ein nesten eit tiår for sein for elevane, viss ein skal sikre god opplæring i grunnleggjande ferdigheiter, når ein først set inn tiltak i vidaregåande opplæring, etter at ein har kome inn på linja ein vil gå. Før ein fremjar og behandlar forslag som får stor påverknad på liv og utdanning for elevane, må det også vere klart kva det går ut på, og det er det ikkje i det tilfellet. Derfor stemmer sjølvsagt Arbeidarpartiet mot dette punktet.

(ordfører for saka): La meg starte med å seie takk til komiteen for samarbeidet i saka. La meg òg seie at det er nok av utfordringar å ta tak i i norsk skule. For Arbeidarpartiet har det vore fullt fokus på å sikre meir og betre læring i skulen, med mindre skjerm og meir fokus på dei grunnleggjande ferdigheitene for dei aller, aller yngste. Dette gjer vi med hensikt om å snu ei utvikling vi sett over lengre tid, for å løyse utfordringar. Dagens opplæringslov inneheld eit forbod mot bruk av heildekkande ansiktsplagg fordi dekking av ansikt kan hindre undervisning. Vi meiner at dagens forbod er tilstrekkeleg som det er, og ser ikkje behovet for å utvide det til òg å gjelde religiøse hovudplagg. Dessutan vil eg påpeike at eit sånt forbod som FrP føreslår, som utelukka rettar seg mot hijab, kan vere problematisk frå eit menneskerettsleg-, likestillings- og diskrimineringsperspektiv. Skulen er ein av dei viktigaste og fremste arenaene våre for inkludering. Her møtest elevar av ulik bakgrunn, og dei har alle rett til eit trygt og godt skulemiljø. Eit slikt forbod som FrP her føreslår, meiner eg kan bidra til at skulen ikkje blir opplevd som ein trygg og inkluderande stad med rom for alle. Det kan i tillegg ende opp med å verke heilt mot hensikta. Arbeidarpartiet står saman med fleirtalet i Stortinget. Eit breitt fleirtal støttar ikkje forslaget, og det ser ut til at FrPs forslag blir stemt ned i denne saka.

Først og fremst vil eg seie at Arbeidarpartiet deler syn på utfordringsbiletet som forslagsstillarane trekkjer fram, og eg takkar for at ein har fremja saka så vi får diskutert det. La meg begynne med å seie at ungane som bur på barnevernsinstitusjon, oftare har utfordringar i skuleforløpet enn andre barn og unge. Det gjeld òg i fullføringa av vidaregåande opplæring – der ligg dei ofte lågare, og mange har samansette behov. Dette må vi ta på alvor. Ungane som bur i barnevernsinstitusjon, har same rett til opplæring som andre ungar, og for Arbeidarpartiet er det eit viktig mål at desse elevane skal lykkast betre på skulen. Dersom dei gjer det, får dei òg, som alle andre, fleire moglegheiter til ei god framtid. Difor blir det allereie arbeidd med fleire tiltak for å styrkje opplæringstilbodet, samhandlinga mellom sektorane og kontinuiteten i utdanningsløpet til barnet. Bufdir og Bufetat jobbar kontinuerleg med å utvikle institusjonsopphaldet slik at ungane får tenester som òg er tilpassa deira behov, og det faglege rammeverket for arbeid med barn og unge i barnevernsinstitusjon gjev òg anbefalingar om kva institusjonane skal vektleggje for å sikre forsvarleg omsorg og behandling, inkludert oppfølginga av skulegang. Her er altså mykje i gang, men det er ikkje ei kvilepute for regjeringa. La meg avslutte med å seie at Arbeidarparti-regjeringa har som mål at alle barn og unge som er i barnevernsinstitusjonar, skal lykkast betre på skulen. Det er vårt felles ansvar. Difor blir det som sagt jobba med fleire tiltak for å styrkje opplæringstilbodet og samhandling i sektoren, og vi meiner difor òg at framover er det aller viktigaste fokuset vi har, å sikre betre samordning mellom tenestene og å nytte betre det handlingsrommet som allereie òg finst i dag.

Eg meiner fellesskulen er vårt første konkurransefortrinn. Her møtast barn og unge, uavhengig av bakgrunn, utgangspunkt eller interesser, i same klasserom for å lære av kvarandre og med kvarandre. Fellesskulen har etter mitt syn alltid hatt ei viktig rolle i samfunnet vårt, men når verda er uroleg, ordskiftet er skarpare og motsetningane teiknar større, meiner eg at denne rolla blir endå viktigare. Det har ein verdi at elevar med ulik bakgrunn møtest i same skule, at barn og unge som elles kanskje aldri ville bli kjende, blir kjende med kvarandre, får nye perspektiv og lærer av erfaringane til kvarandre. I eit verdssamfunn der mange prøver å skape eit skilje mellom oss og dei, er fellesskulen vårt fremste konkurransefortrinn For å gjere det klart: Som det kjem fram av saka, støttar ikkje Arbeidarpartiet forslaget vi diskuterer i dag om å liberalisere privatskulelova. Etter vårt syn er det viktig å hegne om fellesskulen, og også at private tilbod kan vere eit godt supplement fleire plassar. At lokale og regionale folkevalde kjenner sitt lokalmiljø, sin situasjon, sine utfordringar og moglegheiter best, er ingen hemmelegheit, det er heilt openbert. Dei endringane som blei gjorde i privatskulelova i 2023, som Venstre føreslår å fjerne, hadde bakgrunn i eit ønske om meir lokaldemokrati. Det går ut på at vertsfylket eller vertskommunen sin uttale skal bli lagt vesentleg vekt på. Det er ikkje nokon vetorett, og det er framleis mogleg å endre privatskular, sjølv om det ikkje er støtte for det lokalt. Arbeidarpartiet står for det regjeringa gjorde i 2023, og meiner det var ei viktig og riktig endring i privatskulelova. Vi har mange utfordringar i norsk skule i dag, men ei for streng privatskulelov er ikkje ei av dei. Arbeidarpartiet er meir opptatt av å jobbe for meir og betre læring, sikre betre balanse mellom bok og skjerm og å gjere undervisinga meir praktisk og variert. Her er vi allereie i gang, samtidig som mykje står att. Eg er glad for at vi har ei Arbeidarparti-leia regjering som tek tak i dei store utfordringane i skulen og jobbar for at ungane våre både lærer meir og betre.

På vegner av saksordførar Julia Eikeland vil eg takke komiteen for samarbeidet i saka og vil òg takke forslagsstillarane for å løfte debatten om korleis vi skal styrkje ferdigheitene til elevane. Lat meg ta Arbeidarpartiet sitt syn i saka og starte med at grunnleggjande ferdigheiter er heilt avgjerande for læring, utvikling og deltaking, både i skulen og seinare i samfunnet. Difor må skulen støtte utviklinga av desse ferdigheitene i alle fag gjennom heile opplæringsløpet. For Arbeidarpartiet er dette eit spørsmål om kva fellesskapsskulen skal vere, og kva for like moglegheiter dei skal få. Alle barn skal få eit godt grunnlag for å meistre skule, arbeid og livet vidare. Difor må eg understreke at det allereie er sett i gang omfattande og langsiktig arbeid for å styrkje dei grunnleggjande ferdigheitene til elevane. Regjeringa har lansert leselyststrategien Sammen om lesing for perioden 2024 til 2030. Dette er eitt døme på store og målretta satsingar med betydelege middel for å styrkje leseferdigheita og skape meir leselyst blant barn og unge. I tillegg er det sett i gang arbeid med nye og betre verktøy for å kartleggje, for å styrkje innkjøpskompetansen hos skuleeigarane og betre balansen mellom digitale og trykte læremiddel. Vi må vere ærlege om at det tidlegare har vore ei massiv, ukritisk digitalisering i skulen som har gått føre seg for lenge. Difor tar vi dei fysiske lærebøkene tilbake igjen i klasseromma, noko eg meiner er heilt riktig å gjere. Samla sett viser dette at regjeringa allereie jobbar systematisk for å styrkje kvaliteten i skulen og dei grunnleggjande ferdigheitene. Og når så mykje arbeid allereie er i gang, meiner eg at forslaga som fremjast i dag, i liten grad eigentleg tilfører noko nytt. For ein god skule handlar først og fremst om menneska som er der, ikkje om fleire testar for testane si skuld. Det handlar om å ha nok lærarar i klasserommet, om å styrkje laget rundt elevane slik at fleire blir sett tidlegare og får den hjelpa dei treng. Vi må ha ein skule som gir tryggleik, meistring og framtidstru, ein skule der lærarane har tillit og handlingsrom, og der fellesskapet stiller opp når elevane treng ekstra støtte. Målet deler vi nok alle, usemja handlar om vegen dit. I Arbeidarpartiet meiner vi løysinga ligg i å byggje vidare på tiltak som allereie fungerer, i staden for å finne på nye pålegg.

Takk til komiteen og saksordføraren for samarbeidet i komiteen. La meg begynne med å seie at skulefritidsordninga er eit heilt sentralt tilbod for barn og familiar. SFO er ein arena for leik, læring og fellesskap. Det er ein plass der ungane blir sette, dei blir trygge, og dei får moglegheit til å utvikle seg. For familien er eit godt SFO-tilbod heilt avgjerande for at kvardagen skal gå opp. Det gjer det mogleg for foreldra å stå i arbeid og kunne bidra til fellesskapet. Me har sett betydninga av dette, og me har samtidig sett høgresida nedprioritere tilbodet i mange år, der ein gjerne vil la låg pris og økonomi avgjere kva for ungar som får moglegheita til å delta i SFO. Me i Arbeidarpartiet og på venstresida i denne salen seier heilt klart: Ungane skal ha tilgang til leik, læring og fellesskap etter skuletid, og det skal ikkje avgjerast av lommeboka til dei heime. Difor har me saman med Senterpartiet og SV sørgja for 12 timar gratis SFO for alle elevar på 1.–3. trinn som har tilbod om SFO. No lovfestar me retten fordi me vil at han skal gjelde overalt, uansett kor ein bur. SFO er meir enn eit velferdstilbod. Det motverkar forskjellar og gjev fleire ungar moglegheit til å delta i leik og fellesskap. Der partia på borgarleg side ofte ser vekk ifrå det, ser me i Arbeidarpartiet og på venstresida moglegheitene for ungane og for familiane, og det gjeld å handle. Debatten stopper ikkje berre med tilgang. Kvaliteten høyrer òg til i debatten. Ungane skal møtast av trygge vaksne, dei skal ha meiningsfulle aktivitetar og gode rammer. Det handlar om å byggje fellesskap, redusere forskjellar og sikre at alle ungane får ein trygg og god kvardag – òg etter skuletid. Difor sørgjer me for retten til gratis SFO. Eg er difor stolt over at me no lovfestar retten til 12 timar gratis SFO. Det gjer me fordi me vil fortsetje å styrkje både tilbodet og kvaliteten i skulefritidsordninga. Me meiner det er til det beste for ungane, for familiane og for fellesskapet.

Budsjettet tek viktige grep for å styrkje utdanningsfeltet frå barnehage til høgare utdanning. Dette er eit budsjett som viser at når vi samarbeider, kan vi prioritere fellesskap og kunnskap. Arbeidarpartiet meiner at noko av det viktigaste vi gjer, er å sikre at barn og unge får ein god start på livet. Difor er eg glad for at forliket styrkjer kommuneøkonomien og sikrar endå meir pengar til auka bemanning i barnehagane. Nok tilsette betyr tryggare ungar, betre pedagogisk kvalitet og moglegheit til å fange opp ungane frå tidleg av. God bemanning i barnehagane er ikkje berre ei investering i ungane våre, det er ei investering i heile utdanningsløpet. Arbeidarpartiet er bekymra for at elevane våre lærer dårlegare. Difor har vi over tid prioritert meir pengar til ein praktisk og variert skulekvardag i tillegg til fleire fysiske bøker og satsing på lesing. Eg er glad for at vi med denne budsjetteinigheita fortset den satsinga, og slik legg vi til rette for meir læring, trivsel og motivasjon. Òg for høgare utdanning og forsking er budsjettet eit bra løft. Det gjev betre vilkår for utdanningskvalitet, for forskinga og for sterke fagmiljø over heile landet. Dette er ei investering i framtidas arbeidsplassar og i Noregs omstillingsevne. Vi er ikkje i mål, sjølv om årets budsjett viser at fem parti med ulike utgangspunkt kan finne saman om å styrkje utdanning i heile Noreg, frå dei minste ungane i barnehagen til studentane som skal løfte Noreg inn i framtida. Då er kontrasten til forslaga frå høgresida stor. Dei vil splitte opp fellesskulen – meir privatisering, mindre fellesskap – og ha dyrare barnehage og SFO. Dei vil ha kutt i nasjonale satsingar på praktisk læring, fysiske lærebøker, studiestøtte, forsking og kompetanse i alle faga i skulen. Det er litt av ei julegåve til dei unge. Heldigvis får vi i dag eit budsjett som er prega av våre verdiar. Det er fellesskap, kunnskap og moglegheiter for alle. Det er eg «fole» stolt av.

Det viktigaste er tryggleik, tryggleik for barn og unge. Med Arbeidarpartiet i regjering tek vi skule og utdanningspolitikken framover. Vi har fått til veldig mykje, men vi er langt frå ferdige, for det er framleis mange utfordringar å ta tak i. Arbeidarpartiet er på vakt for å auke trivselen i skulen. Elevane skal lære meir og betre, leseferdigheitene skal opp, og skulen skal bli endå meir praktisk. I barnehagen startar livet med læring, tryggleik og fellesskap. Difor må vi ha nok trygge og kvalifiserte vaksne i barnehagen, for kvar einaste unge fortener å bli sett, kvar einaste dag. Fleire skal få lov til å delta i barnehage og SFO. Fellesskapet blir større med Arbeidarpartiet i regjering, og vi har aldri hatt så låg makspris i barnehagen som vi har no. Vi kutta maksprisen i 2024 og fortset å kutte prisen i 2025, saman med SV og Senterpartiet. Det betyr at fleire ungar får ta del i fellesskapet, og at barnefamiliane får meir å rutte med når Arbeidarpartiet styrer. Dette kjem godt med i ei tid der mykje er dyrare og mange barnefamiliar kjenner på ei usikkerheit. Difor er det ikkje lett å skjøne for meg at ikkje alle parti på Stortinget er einige i å halde barnehageprisen låg og føreseieleg. Når ungane går vidare til skulen, skal dei møte ein skule som ser alle, som lyfter dei, og som stiller krav som gjer at alle kan meistre. Som Arbeidarpartiet ofte seier, skal skulen både stille krav og stille opp, for vi veit at læring skjer i møte mellom menneske – ikkje ved tastetrykk, men gjennom samtalar, samarbeid og meistring. Difor satsar vi på ei meir praktisk undervisning, fleire fysiske lærebøker og mindre skjermbruk. Vi vil ha ein skule som gjev ungane våre ferdigheiter for livet, ikkje berre til testen neste veke, og elevane sine leseferdigheiter skal opp. Vi er heldigvis i gang med eit leselyft, der vi òg prioriterer fysiske lærebøker, og at ungane skal lese minst eit kvarter kvar dag. Vi styrkjer fellesskapet. Aldri før har så mange ungar gått på SFO. Vi har innført 12 timar gratis SFO i veka for alle landets første- til tredjeklassingar. Det betyr utruleg mykje for den ungen som før måtte gå heim, men som no får lov til å ta del i fellesskapet saman med ungane i klassen sin. Slik meiner eg vi byggjer eit sterkare fellesskap. Arbeidarpartiet har gjort eit stort lyft for yrkesfaga. Det meiner eg er heilt nødvendig i ei tid der vi treng fleire fagarbeidarar i åra som kjem. I mitt fylke, Møre og Romsdal, søkte over 60 pst. av elevane seg til yrkesfag. Vi er som samfunn heilt avhengig av at vi utdannar fleire med fagbrev som bedriftene våre og kommunane våre treng framover. Tidlegare i år tok regjeringa ei klok avgjersle om å opprette eit nasjonalt senter for yrkesfag, nettopp i Molde i Møre og Romsdal. Det er no opna, og slik kan vi bli betre på yrkesfaga for framtida. Det styrkjer òg næringslivet vårt langs den viktige kysten, der Møre og Romsdal ligg sentralt plassert for å utdanne til leverandørindustri, fiskeri, bedrifter og omsorg, for å nemne noko. Ja, yrkesfaga er ei stoltheit i Noreg. Det gjev oss fagarbeidarar i verdsklasse som byggjer landet kvar einaste dag. På utdanningsfeltet er det litt slik Gro Harlem Brundtland sa det, at alt heng saman med alt. Frå barnehagen til skulen til arbeidslivet handlar det om tryggleik, kunnskap og moglegheiter for alle. Det er det Arbeidarpartiet står for. Vi skal vidare. Vi skal byggje fellesskulen – vi skal ikkje svekkje han. Når vi snakkar om fridom, snakkar vi om fridom for ungane til å lykkast uansett kvar dei bur og kva bakgrunn dei har. Vi skal fortsetje satsinga på høgare utdanning og forsking. Vi skal auke næringslivet sin FoU-del og gjennomføre ein brei kompetansereform for arbeidslivet. Vi satsar på fagskulane, med god politikk og stor opptrapping av kapasiteten. Studentane har fått rekordstor auke i studiestøtta, og vi byggjer rekordmange studentbustader over heile landet. Eg håpar på mange fleire studentar med gode kår, som kan lære godt, og som kan gjere ein god jobb for arbeidslivet framover.

Eg ser gjerne framover, men eg har lært at det er lurt å ta med historia, for ein må jo døme etter kva ein gjorde då ein hadde makta. I dei åtte åra då Høgre styrte, skapte dei ein skule som var for stillesitjande, som var teoritung og skjermbasert, og der det var svakare læringsresultat. Arbeidarpartiet har større ambisjonar for norsk skule. Vi vil gjere han meir praktisk, la læraren vere sjefen i klasserommet og sørgje for at elevane trivst betre og lærer meir. Det høyrest ikkje ut som det er nokon nye tankar frå Høgre, så då kan eg kanskje få eit betre svar om eg spør på ein annan måte: Er Høgre no einig med Arbeidarpartiet i at elevane må lære meir, at læraren skal vere sjefen i klasserommet, og at det er viktigare enn det Framstegspartiet, det leiande partiet på høgresida, meiner er det viktigaste i utdanningspolitikken, nemleg å gå tilbake til sidestilte russebussar?

Først vil eg gratulere representanten med komitéleiarvervet, og eg ser fram til samarbeidet, men eg må nok kome med nokre oppklaringar. For det første tek Arbeidarpartiet norsk skule framover. Vi byggjer ein meir praktisk skule, der elevane får bruke både hovudet og hendene, vi har gjeve lærarane tilliten tilbake, dei er igjen sjefen i klasserommet, og vi sørgjer for at elevane skal trivast betre og lære meir. Mens vi gjer det, kva er det FrP, som leiande parti på høgresida, er oppteke av? Jo, det er russebussar. Dei snakkar meir om russebussar enn om barnehagar, lærarar og lærlingar. Då Høgre styrte i åtte år, såg vi kva dei var til for. Resultatet av Høgre-skulen blei ein for stillesitjande, teoritung og skjermbasert skule med svakare læringsresultat. Eg vil gjerne få ei oppklaringa av representanten: Er Høgre no mest einig med FrP, om at det viktigaste er russebussar, eller med Arbeidarpartiet, om at det er læraren som er sjefen i klasserommet, og at elevane skal få moglegheit til å lykkast?

Eg vil først og fremst takke forslagsstillarane i partiet SV for å løfte eit tema som vi ofte har vore ganske einige om oss imellom når vi har forhandla både budsjett og anna. Men også etter at vi kom i regjering og har landa gode budsjett og masse god politikk saman med m.a. Senterpartiet og SV, har vi fått til ganske mykje for å få folk inn i arbeid. Berre sidan vi tok over regjeringsmakta, har over 145 000 fleire kome seg inn i arbeidslivet. Vi har innført ein ungdomsgaranti for at det skal vere enklare for ungdom å få arbeid eller utdanning. Dette er noko som verkar, noko som er sett i gang, og som vil gjere at det blir enklare å få seg arbeid og stå i arbeid, og ikkje minst bidra til at ungdom ikkje skal falle utanfor. Det har vi som fellesskap eit stort ansvar for. Så løftar forslagsstillarane òg noko som vi ofte diskuterer i komiteen. Det er korleis ein skal unngå utanforskap blant barn og unge i både idretten og andre fritidsaktivitetar. Då vil eg berre påpeike ein del av det vi har klart å få på plass, og som vi som fellesskap på raud-grøn side er stolte over å ha fått til. I det første budsjettet klarte vi for aller første gong å få til full momskompensasjon. Det betyr at over 24 000 lag og organisasjonar ikkje betaler skatt av dugnad. Det er store summar som går til frivilligheita. I inneverande år er det allereie 2,65 mrd. kr – pengar som går til frivilligheit og idrett, skaper aktivitet og gjer at fleire får lov til å vere med. Det er ei ubyråkratisk ordning som vi har fått til. I tillegg har det vore dyrtid. Mange barn og unge har slite med å betale kontingent, og det er vanskeleg å kome inn i idrettslaga. Då sette vi oss ned og laga ei ubyråkratisk, enkel ordning, der pengane går direkte til NIF, til idrettsråda og idrettskretsane. Det er eit beløp på rundt 100 mill. kr som fleire gonger i året har gått rett ut til idrettsråda, som har sørga for lågare kontingent og at fleire kan få lov til å vere med i idretten. Vi får tilbakemeldingar på at idretten er fornøgd med ordninga, og vi har allereie delt ut over 555 mill. kr, som går rett ut til dei laga som treng det aller mest. Dette viser at ein ikkje nødvendigvis treng eit representantforslag for å få gjennom god politikk og få løfta temaet. Vi er allereie i gang med utruleg mykje av dette, og det er eg stolt over at vi har fått til. Det har heller ikkje skjedd før Arbeidarpartiet kom på vakt.

Åse Kristin Ask Bakke (A) [11:58:29] (ordførar for saka): Eg har lyst til å starte med å takke komiteen for samarbeidet i saka. Vi får til eit breitt fleirtal, og alle parti unntatt eitt står bak tilrådinga. Det går eg ut frå at partiet sjølv skal prate om seinare. Det eg har lyst til å seie, er at dette er eit ganske tydeleg signal frå denne salen om at det breie politiske Noreg står samla bak å gå lenger i å beskytte barn og unge i den tida vi lever i. Vi lever i ei tid då barn og unge blir eksponerte for mykje reklame. Det har kanskje generasjonar opp gjennom blitt eksponerte for, men forskjellen på i dag og før i tida er at det skjer meir og meir òg i digitale medium. Det er ei utvikling som skjer raskt og i kanalar som stadig er vanskelege å kontrollere. Det digitale rommet er òg prega av ganske avansert målretting, skjult marknadsføring og innhald som i mange tilfelle kan vere både ueigna og skadeleg for barn. Dette utfordrar evna vår til å ivareta eit grunnleggjande prinsipp i forbrukarvernet om at barn skal ha eit særleg sterkt vern. Difor, med det fleirtalet som no ligg føre i salen, styrkjer vi handhevinga av føresegnene i marknadsføringslova, særleg når det gjeld krava til god marknadsføringsskikk overfor barn. Vi ønskjer å beskytte barn mot marknadsføring som utnyttar sårbarheita deira, skaper unødvendig press, ikkje minst kroppspress, eller som forsøkjer å påverke dei på uærleg vis. Marknadsføringslova stiller i dag allereie krav til korleis næringsdrivande skal opptre, men lovverket er berre så sterkt som sanksjonane bak det er. Når ein bryt lova, må det òg få tydelege konsekvensar. Difor ser ein òg at ein skrur opp sanksjonsmoglegheitene i det lovforslaget som blir vedteke. Så kan ein diskutere kor høge eller store prosentar sanksjonane eller gebyra skal vere på. Det har vi kanskje ulike meiningar om, men la det vere heilt klart at føremålet med desse endringane ikkje er å straffe for straffa si skuld. Det handlar om å sende eit tydeleg signal til næringslivet om at barn ikkje skal vere ei målgruppe for aggressiv eller uansvarleg marknadsføring. Det skal ikkje løne seg å bryte lova, særleg ikkje når det er tryggleiken og helsa til barn som står på spel. Difor er eg veldig glad for at eit såpass breitt fleirtal i Stortinget i dag gjer desse endringane i marknadsføringslova.

På vegner av saksordføraren vil eg starte med å seie takk til komiteen for samarbeidet og for noko ein gjer litt sjeldan no til dags: å gjere lovendringar her i Stortinget i ei sak som har vore viktig for komiteen å løfte. Så vil eg gå over til Arbeidarpartiets tankar om lovforslaget vi behandlar i dag. Språk er meir enn berre grammatikk og rettskriving. Det handlar om identitet, det handlar om rettferd, og det handlar om språkleg likeverd. Som stolt nynorskbrukar er det «fole kjekt» å sjå i dag at Stortinget behandlar ei lov for å styrkje nynorsken si stilling i språklova. Då Stortinget behandla språklova sist, fremja vi forslag som diverre blei nedstemte, forslag som hadde villa styrkt stillinga til nynorsken. Åra går, og fleirtal endrar seg. Difor vil eg òg gje stor takk til SV, som har fremja forslaget, slik at me saman med SV, Senterpartiet og Venstre endeleg får vedteke desse styrkingane og får eit språkleg likeverd. Fleirtalet i komiteen støttar dei viktige endringane i språklova, som no går framover for å løfte nynorsken. Det inneber ikkje ei personleg forplikting for kvar enkelt tilsett om å skrive både nynorsk og bokmål, som enkelte kan hevde, men det handlar om å gje leiinga ansvar for at begge målformene blir brukte, og at tilsette skal få god opplæring og støtte. Det handlar om at ein skal få dokumenta på nynorsk når eit regionalt statsorgan held til i ein nynorskkommune. Det er respekt, det er demokratisk, og eg meiner det er heilt rett. Ved å ta desse grepa seier vi tydeleg at nynorsk ikkje er eit sidemål, det er ei likestilt målform. Vi som samfunn har eit ansvar for å halde det levande. Språk døyr ikkje fordi dei ikkje blir brukte av folk flest, dei døyr fordi samfunnet vender ryggen til. Historia viser kven som aktivt har løfta nynorsken. Det gjer vi òg i dag. Eg synest det er synd at det i 2025 framleis er parti i Stortinget – på høgresida – som stemmer imot å styrkje nynorsken. Vi får til å styrkje nynorsken med det fleirtalet som er i Stortinget i dag. Det gjer meg stolt. Det gjer vi ikkje minst for mangfaldet si skuld, vi gjer det for framtida si skuld, og vi gjer det for at vi skal få fleire stolte nynorskbrukarar som meg sjølv i framtida.

Som vi alle veit, lever vi i ei tid då grensa mellom det digitale og det verkelege livet er litt viska ut. Sosiale medium har på få år utvikla seg frå å vere digitale møteplassar til å bli mektige samfunnsaktørar med ei enorm påverking på både enkeltmenneske og demokratiske prosessar. Difor vil eg rose forslagsstillarane for å løfte debatten, og for at vi i komiteen har fått behandle saka og fokusere på ho. Men difor er det òg rett og viktig at vi tek eit grundig blikk på korleis desse plattformene blir regulerte. Forslagsstillarane har peika på ei utvikling som vi alle kjenner igjen: at barn og unge veks opp i ein digital kvardag full av algoritmar, reklame og påverking, ofte utan at dei sjølve forstår kven som styrer kva dei ser. Dei ber ikkje om sensur, dei ber ikkje om at vi skal stoppe utviklinga – dei ber om ansvar. Det gjer vi òg. Vi meiner at barn og unge skal ha rett til ein trygg digital oppvekst, der vi må vi skjerme dei frå skadeleg innhald. Vi må òg sjå kritisk på overvakingsbasert reklame, spesielt når det er retta mot barn. Samtidig må vi anerkjenne at mykje av dette arbeidet er i gang. Gjennomføring av DSA-forordninga vil gje både betre personvern, forbrukarrettar og ytringsfridom. Difor støttar vi at dette arbeidet får gå sin gang, som regjeringa nemner, før vi gjer ytterlegare tiltak. Men la oss vere tydelege: Regjering og storting har eit ansvar for å følgje med. Difor vil eg rose statsråd Tung for at ho går føre og stiller krav til næringa.

I dag står vi overfor ei verkelegheit der barn og unge veks opp med sosiale medium og digitale plattformer som ein naturleg del av kvardagen. Det gjev moglegheiter for læring, deltaking og fellesskap, men det bringar òg med seg store utfordringar, og vi deler bekymringa til forslagsstillarane når det gjeld å beskytte barn og unge mot skadeleg innhald på nett. Altfor mange barn blir eksponerte for valdeleg, seksualisert eller psykisk skadeleg innhald, og slik kan vi ikkje ha det. Alle barn har rett til ein trygg oppvekst, òg på digitale plattformer. Samtidig må vi anerkjenne at vegen til gode løysingar ikkje alltid er like enkel, for det handlar om meir enn å setje ei aldersgrense. Det handlar om å finne tiltak som faktisk fungerer, utan å skape nye problem som digitalt utanforskap eller svekt personvern. Mange har uttrykt skepsis til aldersverifisering, særleg ved bruk av BankID. Det er forståeleg, for ikkje alle barn og unge har tilgang til BankID, og det er risiko for at slike løysingar skuvar nokon ut av fellesskapet. Difor må ein velje ei teknologisk løysing som er trygg, tilgjengeleg og ikkje minst personvenleg, og ho må utviklast med klokskap og tett samarbeid med fagmiljøet. Difor støttar vi regjeringa sitt arbeid med å heve aldersgrensa frå 13 år til 15 år, og ei slik grense vil harmonisere med andre rettar og plikter 15-åringar har i samfunnet. Vi må òg hugse at ei aldersgrense aleine ikkje er nok. Ho må følgjast av god informasjon, sterkare regulering og ikkje minst viktige direktiv som DSA og AI Act, som òg vil kunne bidra til å beskytte barn mot målretta reklame og farlege algoritmar. Eit stort fleirtal meiner at arbeidet hastar. Vi må finne gode og balanserte løysingar, og vi må gjere det saman, ikkje minst med det beste for barnet som styrande prinsipp. Arbeidarpartiet vil stemme imot det lause forslaget i saka.

Fridom blir det snakka mykje om. Fridom for meg er at mor kan få god tilknyting til barnet sitt. Fridom er òg at far og medmor skal få same gode tilknyting til barnet i tidleg alder. Barnets beste er å ha ei god tilknyting til begge foreldra frå tidleg alder av. Eg er veldig glad for at fleirtalet i Stortinget for n-te gong stadfestar at ei raus tredelt foreldrepermisjonsordning er det beste for barn i ein tidleg fase av livet.

Eg er stolt over å seie at Noreg har ei av verdas beste foreldrepermisjonsordningar. Det handlar ikkje berre om økonomisk tryggleik; det handlar om å gje barnet ein god og trygg start på livet og å sikre at både mor og far får moglegheit til å knyte nære band i den mest sårbare og verdifulle perioden av barnet sitt liv. Nyleg blei det gjennomført fleire viktige endringar i foreldrepengeordninga, bl.a.: Frå 1. juli 2024 fekk foreldre med 80 pst. dekningsgrad utvida permisjonen med elleve dagar, slik at det ikkje lenger løner seg økonomisk å velje 100 pst. framfor 80 pst. Det gjev større fleksibilitet og kan gjere det lettare for familiar å vere heime, og kanskje lettare å kunne amme lenger, eller å unngå ulønt permisjon. Og frå august av blir fedrar og medmødrer sin sjølvstendige rett til permisjon styrkt. Dette er viktige skritt for begge foreldra si moglegheit til at barnet kan få lik tilgang til omsorg frå begge sine foreldre. Samtidig veit vi at tredelinga av foreldrepermisjonen har vore og framleis er eit viktig og riktig grep, for når både mor og far har eigne kvotar, sikrar vi at begge foreldre får verdifull tid saman med barnet, og vi bidreg òg til ei meir likestilt omsorgsfordeling i heimen og på sikt òg i arbeidslivet, som er til barns beste. Erfaringa viser at når fedrekvoten blir redusert, tek fedrar mindre permisjon. Det er ikkje vegen å gå. Difor meiner fleirtalet i komiteen at dagens modell med ei tredeling av permisjonen framleis er den beste løysinga. Den gjev fleksibilitet, men set òg rammene som trengst for å oppnå viktige mål: barns beste og like moglegheiter og sterke familiar. La oss heller ikkje ta desse ordningane for gjeve, for det er eit resultat av bevisste politiske val over tid. Vi bør stå saman om fordelinga og vidareføre og styrkje den – til det beste for barna våre og for eit samfunn med reell likestilling. Det er rett og slett ei vinn-vinn-sak.

Eg er glad for at vi med denne lova tek eit viktig og nødvendig steg i retning av ein tryggare og meir ansvarleg frivillig sektor, med idretten i spissen. Formålet er jo klinkande klart: å sikre forsvarleg behandling av særlege kategoriar av personopplysningar når det er nødvendig for å førebyggje, avdekkje eller reagere mot seksuelle overgrep, trakassering og vald i idretten. Idretten skal vere ein trygg arena for alle, men dessverre veit vi at det finnest for mange tilfelle der det ikkje er slik. Difor er det så viktig at Noregs idrettsforbund no får eit konkret verktøy til å kunne gripe inn i dei alvorlege sakene før dei skjer, når dei skjer, og i etterkant. Dette er berre byrjinga, for som førre talar var inne på, har mange høyringsinstansar påpeikt at behovet ikkje stoppar ved idrettens grenser. Seksuelle overgrep, trakassering og vald er òg problemstillingar heile den frivillige sektoren må forhalde seg til. Difor er det gledeleg at regjeringa har varsla at ein ser behova for heile frivilligheita i neste steg. Det må sjølvsagt følgjast opp, og det er vi glade for at regjeringa skal kome i gang med. Til slutt er det gledeleg at det er eit fleirtal som støttar lova. Ikkje fordi ho løyser alle problem, men fordi ho gjev oss det verktøyet ein har mangla, fordi barn og unge har krav på ei trygg fritid, og fordi dei vaksne som står rundt dei, anten dei er trenarar, leiarar eller frivillige, må få tydelege rammer for kva som er tillate, og kva som er uakseptabelt. Tryggleik i idretten skal ikkje vere ein visjon. Det burde vore ei sjølvfølgje.

Eg vil starte med å takke forslagsstillarane for å løfte debatten. Intensjonen er det nok mange av oss i komiteen som stiller oss bak, nemleg å auke antal fritidsklubbar og opne møteplassar for barn og unge, som er eit viktig initiativ. Vi veit alle kor avgjerande det er å ha gode fritidstilbod og trygge arenaer der barn og unge blir møtt av kloke, trygge vaksne. Fritidsklubbar har lenge vore ein slik arena. Dei er opne møteplassar der barn og unge kan møtast på tvers av bakgrunn, både sosialt og økonomisk, og er eit lågterskeltilbod som inkluderer veldig mange. Gjennom tilskotsordninga for inkludering av barn og unge har regjeringa styrkt dette feltet betrakteleg. Ordninga har auka med heile 230 mill. kr, til totalt 758 mill. kr. Eg vil òg trekkje fram regjeringa sitt arbeid gjennom handlingsplanen «Alle inkludert!», der det blei løyvt 14 mill. kr ekstra til ungdom og fritid for å løfte kvaliteten i fritidsklubbane lokalt. Det vil eg seie viser både vilje og handling. Når det gjeld spørsmålet om å lovfeste retten til fritidstilbod, meiner vi det ikkje er vegen å gå, då det ikkje er greidd ut kva økonomiske konsekvensar ei sånn lovpålagt teneste vil ha, og vi veit at mange kommunar allereie er under stort press. Fleire lovpålagde oppgåver kan føre til kutt i den andre enden. Ofte ser vi at tilbod som er retta mot barn og unge, blir trua. Difor meiner vi i Arbeidarpartiet at det er viktig å gje kommunane betre føresetnader for å gje gode tenester over heile landet. Dette arbeidet har vi teke på alvor, bl.a. gjennom både endringar i inntektssystemet, som blei vedtekne i Stortinget i 2024, og ein auke av kommuneramma generelt. Målet er klart: å sikre alle barn og unge gode og likeverdige tenester, uansett kor ein bur. Då er kommuneøkonomien òg heilt avgjerande. Heilt til slutt vil eg seie at Arbeidarpartiet stemmer imot dei lause forslaga som ligg føre i saka.

Det vi er vitne til i saka vi behandlar i dag, er Framstegpartiet sine gjentekne angrep på norske og våre felles verdiar. Denne gongen dreier det seg om NRK, som har til føremål å oppfylle noko så viktig som demokratiske, sosiale og kulturelle behov i samfunnet, ta vare på ytringsfridomen og medverke til at alle i Noreg får tilstrekkeleg informasjon til aktivt å kunne delta i demokratiske prosessar. I strevet etter å setje i verk konkurranse på alle område i samfunnet har Framstegspartiet kome til at tida er inne til at Noreg bør kvitte seg med det ein ser som ein urimeleg forfordelt norsk rikskringkastar, ved å selje og setje heile eller delar av NRK på børsen. I staden for å vere stolt over at Noreg blir kåra til å vere blant dei aller beste mediesamfunna i verda, vel Framstegspartiet å vilje demontere det heile. NRK har utvilsamt ei særskilt rolle. Forslagsstillarane frå Framstegspartiet påstår i forslaget sitt at denne rolla blir opplevd som «sterkt urimelig av mange skattebetalere som ikke benytter seg av NRKs produkter». Det er litt underleg, men av dei såkalla mange misfornøgde skattebetalarane har ikkje ein einaste ein valt å late seg inspirere av Framstegspartiet sitt forslag til å late stemma si bli høyrd når vi behandlar saka i Stortinget. Det er derimot tre innbyggjarar som på ulikt vis innstendig ber Stortinget hindre at Framstegspartiet får gjennomslag. Dei får stort sett følgje av betydningsfulle og innsiktsfulle organisasjonar og forbund på presseområdet, og det gjeld òg NRK sine konkurrentar. Eg viser dermed til høyringsinnspela. Med aukande uro, falske nyheiter og desinformasjon treng samfunnet vårt samlande og truverdige nyheits- og informasjonskjelder. Vi treng redaktørstyrte medium. Kva det betyr, trur eg alle såg under pandemien. Spørsmålsbunken er eigentleg utømmeleg. La meg berre nemne nokre. At NRK skal delta i ein kommersiell marknad, vil det måtte føre til dramatiske og uføreseielege endringar og meir reklame? Kva vil kunne skje med TV 2 viss NRK blir ein konkurrent om reklamekronene? Kva vil eit nedsal eller sal bety for programprodusentar? Kva med norsk språk og felles referansar i eit langstrekt og tynt folkesett land? Som sagt: Med dei trusselvurderingane vi ser i ei aukande polarisert verd, og med desinformasjon som trussel, er det heilt avgjerande å styrkje og støtte opp om dei redaktørstyrte media, der NRK har ei heilt sentral rolle.

Åse Kristin Ask Bakke (A) [10:52:55] (ordførar for saka): Seksuell trakassering er kanskje ein av dei største likestillingskampane vi framleis står overfor, sjølv om seksuell trakassering fekk stor merksemd i det offentlege ordskiftet då metoo-kampanjen starta. Då var det mange som stod fram og delte historiene sine. Det var modige stemmer som stod i bresjen for å ta eit oppgjer med ein trakasseringskultur som hadde føregått altfor lenge. Seksuell trakassering er ikkje eit isolert fenomen. Det rammar menneske på alle samfunnsarenaer, anten det er i arbeidslivet, i skulen, på nettet eller innanfor kulturen eller idretten. Det er eit likestillingsproblem som skapar ei rekkje negative konsekvensar, ikkje berre for den enkelte, men òg for arbeidsmiljøet, læringsmiljøet og samfunnet som heilskap. Når vi ser på kva seksuell trakassering er, må vi òg forstå at det tek mange former, frå ord til handlingar som er plagsame og krenkjande. Mange av dei som opplever slik trakassering, beskriv det som audmjukande og nedverdigande. I dette arbeidet med ei stortingsmelding vil eg takke komiteen for det samarbeidet vi har hatt, der vi har fått behandla dette på ein grundig og god måte og følgt opp det som førre storting gav ei bestilling på: ei eiga stortingsmelding på området. Arbeidet for å motverke seksuell trakassering handlar òg om å arbeide breitt, som ein systematisk må gjere når fokuset ikkje er det største i det offentlege ordskiftet. Men når vi likevel ser at kvinner, unge, skeive, personar med funksjonsnedsettingar og etniske minoritetar er spesielt utsette, er det vårt ansvar å byggje ein kultur der trakassering er uakseptabelt, men der det òg skal vere enkelt og trygt å seie ifrå. Dette har jo inga enkel løysing, men vi må òg forstå at for å få bukt med seksuell trakassering må vi som samfunn bryte med dei haldningane som ligg bak og gjev grobotn for trakassering. Det er difor det er nødvendig med eit omfattande likestillingsarbeid i etterkant av stortingsmeldinga, òg fordi det handlar om moglegheita til å leve eit godt og fritt liv.

Åse Kristin Ask Bakke (A) [13:19:09] (ordførar for saka): Eg har lyst til å starte med å takke representantane for å setje spelavhengnad på dagsordenen og ikkje minst medlemane i komiteen for samarbeid i saka. Eg vil òg takke både norsk idrett og frivilligheit for å bidra til at vi står saman om vern av sårbare spelarar, med satsing på førebygging, styrking av hjelpetiltak og forsking – og ikkje minst for deira innsats for å bevare einerettsmodellen og for å støtte ansvarsarbeidet. Den 1. mars 2022 behandla Stortinget Lov om pengespel. Den norske pengespelmodellen blei då vedteken vidareført, og nettopp omsynet til å kunne førebyggje speleproblem var hovudgrunnen for Stortinget sitt vedtak. I ettertid er det, i tråd med Stortinget sitt vedtak, teke ei rekkje initiativ for å avgrense pengespelproblem blant folk – reklameforbod og -avgrensingar, betalingsformidlingsforbod og DNS-blokkering. I tillegg har vi ein eigen handlingsplan mot speleproblem for 2022–2025, ein plan som skal fornyast og forsterkast. Ifølgje Nasjonalt kompetansesenter for spillforskning ved Universitetet i Bergen er talet på nordmenn med speleproblem halvert sidan førre undersøking, i 2019. Det er bra og det motiverer òg til ytterlegare innsats kva gjeld både førebygging og behandling. Særleg speleproblem blant unge menn ser ut til å krevje stadig auka merksemd. Statsråden skreiv brev 21. november i fjor og bekrefta eit omfattande arbeid, òg i samråd med Helse- og omsorgsdepartementet, som støttar opp om intensjonen bak forslagsstillarane sitt forslag. I tillegg går det føre seg eit viktig internasjonalt samarbeid gjennom Forbrukarrådet når det gjeld regulering av utanlandske spel. Arbeidarpartiet støttar forslaga slik det går fram av innstillinga, og har forventningar til ein ny handlingsplan mot speleproblem. Eg vil til slutt peike på at vår pengespelmodell står sterkt. Det blei òg bekrefta seinast i førre veke, då ei befolkningsundersøking frå Opinion, presentert av arbeidsgjevarforeininga Spekter, slo fast at 64 pst. støtta den, og 78 pst. meinte at det å opne for fleire spel vil føre til fleire problem. Det er eit solid og tydeleg svar til dei som vil endre til fordel for internasjonale kommersielle spelselskap, som har inntening som føremål. Når det viktigaste er å hindre at pengespel øydelegg kvardagen til folk, familiar og lokalsamfunn, er det som betyr mest, å ta vare på den norske pengespelmodellen.

Eg har lyst til å starte med å takke representantane frå SV for å fremje forslaget og setje fokus på døve og teiknspråklege sine rettar. Vi støttar intensjonen i forslaget. Dette er viktig å setje fokus på og få diskutert i denne salen. Saksordføraren har allereie vore inne på NOU-en frå 2023, som inneheld 65 tiltak. Utgreiinga har vore på offentleg høyring. Det er eit viktig arbeid som er sett i gang, som Kulturdepartementet held i, for dette handlar som sagt om like moglegheiter til å ytre seg, til å delta i fellesskapet. I svarbrevet sitt til komiteen understrekar statsråden viktigheita av å få til verknadsfulle og gode tiltak på feltet. Det arbeidet er i gang, og vi meiner at det er den mest effektive framgangsmåten for å kunne gjennomføre politikken på området. Så vil eg trekkje fram språklova, som trådde i kraft i 2022, som pålegg offentlege organ eit større ansvar for «å verne og fremje» norsk teiknspråk. Det støttar eg sjølvsagt den dag i dag. Vi skriv òg i saka at det har teke tid å følgje opp NOU-en og alle tiltaka, men vi er samtidig bekymra for at ein handlingsplan kan forseinke denne oppfølginga, noko som ikkje er ønskjeleg, då ein treng fortgang i arbeidet. Så det vi frå komiteen si side og fleirtalet i Stortinget – Arbeidarpartiet saman med Senterpartiet, Høgre og Venstre, altså eit ganske breitt fleirtal – kjem med forslag om, er at regjeringa må kome med tiltak for å styrkje satsinga på teiknspråklege læremiddel. Det handlar om like moglegheiter, og dette meiner vi er den mest effektive måten å få følgt opp det arbeidet på.

Eg tenkte eg skulle ta opp nokre viktige presiseringar i den nye lova, på vegner av saksordføraren. For det fyrste er fleirtalets vurdering, som mange har teke opp, at reglane er forholdsmessige, ikkje-diskriminerande og i tråd med AMT-direktivet. Når det gjeld språk, vil forslaget etter fleirtalets vurdering bidra til å styrkje kulturelt og språkleg mangfald i både Noreg og Europa. Norske myndigheiter fører ein aktiv språkpolitikk ved å leggje til rette for bruk, utvikling og styrking av både bokmål, nynorsk, samiske språk og dei nasjonale minoritetsspråka kvensk, romani og romanes. Ei slik investeringsplikt varetek dette med eit legitimt omsyn og sikrar eit minimum av produksjon for det norske språkområdet, noko eg meiner er forholdsmessig innretta for å oppnå dette målet. Det er ei løysing ikkje ulik det ein har i andre land i Europa. Så vil eg presisere ein del av unntaka. I samsvar med endringsdirektivet er det lagt inn forslag om at tenester med låg omsetjing og lågt publikumstal skal bli unnateke frå plikta. Vidare er det òg gjort unntak for NRK AS og for tilbydarar som ikkje tilbyr spelefilm, dokumentarfilm, dramaseriar og dokumentarseriar. Enkelte høyringsinstansar har kritisert at investeringsplikta ikkje skal omfatte tilbydarar av fjernsyn, men lineære fjernsynskanalar blir jo unnateke på grunnlag av rimelegheitsvurdering i lys av føremålet med reguleringa og sikrar at aktørar som tener på å tilby audiovisuelle verk, i form av drama, film og dokumentarar, òg bør bidra til å produsere slike verk. Eg må òg belyse at om det skulle vere tvil om vilkåra for investering, vil fleirtalet framheve at det i lova er etablert ein direkte samanheng mellom tenesta som blir omfatta, og type investering som skal telje, som investeringar i drama, dokumentarar og spelefilm. Det har heller ikkje vore intensjon om at det skal opnast for godkjenning av investeringar i f.eks. underhaldningsprogram, realityshow o.l. Då vil effekten av investeringsplikta òg vatnast ut. Som statsråden var inne på, vil regjeringa kome tilbake til dei meir konkrete avgrensingane i forskrifta, men la meg gjenta at fleirtalets føremål med lova er å sikre at dei aktørane som i dag tener pengar på å vise innhald i Noreg, òg må bidra finansielt til produksjon her. Det er eg veldig glad for at vi får eit stort fleirtal for i dag. Heilt avslutningsvis vil eg berre gjere merksam på at det i papirutgåva av innstillinga ved ein inkurie har blitt ein feil i lovforslaget på side 12. Der står det: «Ny § 22-2 skal lyde». Det skal rettast til «Ny § 2-22 skal lyde».

På vegner av saksordføraren, som er Torstein Tvedt Solberg, vil eg seie at dette er ein gledesdag. Vi har endeleg gjort det mange har vurdert og jobba med i mange år. Difor har komiteen feira innstillinga med kake saman med bransjen. Eg vil på vegner av saksordføraren starte med å takke komiteen for eit veldig godt og konstruktivt samarbeid. På papiret har vi nok brukt lang tid, men med god grunn, for vi avventa OECD-forhandlingar, slik proposisjonen gjer greie for. Det var klokt å vente når den politiske forpliktinga fall bort og opna for lovvedtak i saka, og tiår med lovarbeid kan difor endeleg få sin konklusjon. Skulle forhandlingane igjen bli tekne opp og finne si løysing, er Stortinget budd til å gjere tilpassingar deretter, slik ein viser til i merknadene. Arbeidarpartiet er veldig glad for at vi har fått til eit samla, breitt fleirtal der berre Framstegspartiet står utanfor. Gjennom reelle forhandlingar har vi jobba fram ei god løysing. Løysinga balanserer godt det historiske prinsippet i Norge – f.eks. med tanke på både dvd-avgifta og kinoavgifta – om at dei som tener pengar på å vise norsk innhald, òg skal bidra til produksjon og til at Noreg framleis er attraktivt å investere i. Det gjeld òg ei fortsetjing av ein tydeleg språkpolitikk for å ivareta norsk språk, kultur og identitet. Vi blir no det 17. landet i Europa som innfører forpliktingar forankra i AMT-direktivet. Vi har i arbeidet sett til Spania og Nederland, som har modellar som av bransjen blir framheva som enkle og ubyråkratiske, og som ivaretek den nemnde balansen. Vi har òg sett til Danmark og erfaringane dei har gjort seg med sitt kulturbidrag. Eg trur difor vi har landa på ei løysing som er godt tilpassa norske forhold, og som òg har teke med seg erfaringar frå andre land, slik at vi får den best moglege modellen her til lands. Dette er resultatet av eit langt arbeid. Mange kulturministrar har jobba med dette. Difor er kritikken frå Framstegspartiet i merknadene litt uvanleg, då saka er godt belyst og har vore på ei omfattande høyring. Det som gjenstod, var å lande ei løysing, og det har vi no gjort. Eg ser at eg hadde på mykje på hjartet, men taletida går fort, så eg får be om ordet ved neste anledning.

Noko anna som gjer meg stolt av å vere norsk, er at vi i førre veke hadde utdelinga av Nobels fredspris rett utanfor bygget her. Det er ein pris og eit arbeid som eg verdset veldig høgt, og som kanskje er særs viktig i ei tid med krig i Europa og ei generelt uroleg verd. Men det undra meg litt, då eg las Framstegspartiet sitt alternative statsbudsjett, at dei faktisk halverer tilskotet til Nobels Fredssenter. Eg kan heilt ærleg ikkje fatte og begripe korleis Framstegspartiet meiner dette er rett prioritering i desse dagar, når det stadig blir ei meir og meir uroleg verd.

Framstegspartiet viser tradisjonen tru sitt sanne eg. Det er massivt kutt til kultur, 5,3 mrd. kr over heile landet. Dei kuttar massivt i mediestøtta og til NRK, det same i filmfondet og tilskotsordninga, noko som rammar musikkfestivalar rundt omkring i landet. I tillegg er det ostehøvelkutt på om lag 129 mill. kr, noko som òg vil ramme inkludering av barn og unge. Framstegspartiet legg heller ikkje ei einaste ekstra krone til filminsentivordninga i sitt alternative budsjett. Tidlegare i perioden har Framstegspartiet òg føreslått å selje oss ut av Carte Blanche, Den Nationale Scene, Filmparken og mange, mange fleire. Oppsummert er det eigentleg frå første til siste forslag i budsjettet noko eg beint fram vil kalle unorsk. Om Framstegspartiet får styre kulturpolitikken, er det slutt på Noreg slik vi kjenner det, meiner eg.

Det representanten ikkje snakka så mykje om, var at Høgre føreslår å kutte 15 mill. kr i vederlagsordninga, altså inngåtte avtalar der staten betalar eit kollektivt vederlag for utnytting av verk til kunstnarane som har skapt verket. Det gjeld bl.a. kompensasjon for framstilling av litteratur, tilgjengeleg i format til bruk for personar med funksjonsnedsetjingar. Det gjeld òg vederlag for publikum sin tilgang til bøker i offentlege bibliotek, vederlag for bruk av musikk i religiøse seremoniar og bibliotekvederlag. Det eg ikkje forstår, er at Høgre, som ofte er opptatt av privat eigedomsrett, og med det retten til å få vederlag for sitt åndsverk, vil frata kunstnarane vederlagsinntektene, som dei har krav på i medhald av lova. Eg lurar på kva vederlag det er som skal kuttast, og om Høgre kan forklare logikken sin, for det har eg ikkje heilt forstått.

Filminsentivordninga brukar vi ein del pengar på, fordi ho er viktig. Det er hyggeleg å høyre at Framstegspartiet er for noko i kulturbudsjettet, når dei eigentleg er imot det meste. Dei kuttar altså 5,3 mrd. kr i kulturbudsjettet, i tillegg til ABE-kutt på 129 mill. kr. Dette vil rasere musikkfeltet, scenekunst, institusjonar, museum, musikkfestivalar – det aller, aller meste som nettopp skapar den kunsten Noreg bør vere stolt av. Viss Framstegspartiet skulle fått gjennomslag for sin kulturpolitikk, ville det ikkje vore særleg mange kunstnarar igjen som kunne hatt råd til å gje ut den gode kunsten eg er stolt av.

For vår regjering er ein sterk frivillig sektor heilt avgjerande. Frivilligheita er knakande god på å skaffe seg inntekter elles, men òg å få fleire frivillige. Heldigvis ser vi at nivået på frivillige faktisk har kome tilbake til det nivået det var før koronapandemien. Ein viktig ting eg allereie har nemnt, er full momskompensasjon. Det er 1 mrd. kr vi har prioritert. Dei aller fleste gjev i tillegg òg gåver og pengebidrag, nettopp fordi ein vil det. Der har vi ordningar som gjev tilbake til dei som gjev.

Det aller viktigaste regjeringa har gjort, er å trappe opp til full momskompensasjon. Det har vi brukt over 1 mrd. kr på, og det er pengar som blir vel brukte ute til å skape aktivitet, og til å inkludere fleire. Det var synd at ein av dei siste tinga Solberg-regjeringa gjorde, var nettopp å kutte i ordninga, men vi har altså fullfinansiert ho og gjort det år for år. Det er det aller viktigaste tiltaket denne regjeringa har gjort.

Eg vil starte med å seie at vi lever i ei spesiell tid, med både krig i Europa, ei generelt uroleg verd og ei tid med høge prisar som får kvar og ein av oss til å kjenne på om ein har råd, og kva ein skal prioritere. Eg meiner at i vår tid treng ein ikkje mindre, men meir kultur – opplevingar som bind oss saman og fyller livet vårt med innhald, glede og aktivitet. Då blir det endå viktigare at våre barn og unge får delta på fritidsaktivitetar, uavhengig av kva foreldra har i lommeboka, og at vi byggjer opp om den viktige rolla til frivilligheita, slik at vi kan skape tilbod og inkludere endå fleire, og at det finst idrettsanlegg, fritidstilbod og kulturtilbod i heile landet. Difor prioriterer vi òg i år frivilligheita, gjennom å levere full momskompensasjon til frivillige organisasjonar i heile landet. I løpet av denne regjeringsperioden er ordninga auka med over 1 mrd. kr. For andre gong i statsbudsjettet gjev vi òg millionar til idretten, nettopp for å kunne inkludere endå fleire. I den tida vi er i no, meiner eg dette er riktige prioriteringar: inkludere fleire og skape aktivitet. Arbeidarpartiet vil ha eit opent, inkluderande og mangfaldig kulturliv og ha likeverdige kulturtilbod i heile landet. Årets statsbudsjett gjev eit lokalt kulturløft, der vi vil etablere eigne regionale kulturfond for å bidra til gode lokalsamfunn og eit mangfaldig kulturliv. Regionale kulturfond skal støtte opp under ansvaret og rolla som fylkeskommunane har på kulturområdet i dag, og bidra til endå meir aktivitet og deltaking i kunst- og kulturaktivitetar over heile landet. Med satsinga på å styrkje frivilligheita, etablering av regionale kulturfond og å auke styrkinga på nye og eksisterande kulturbygg – nettopp slik sikrar vi aktivitet i heile landet. Som sagt meiner eg at kulturpolitikken kanskje er viktigare no enn nokosinne. Difor er eg òg glad for at det er denne regjeringa som styrer, for når vi ser på dei alternative budsjetta til Høgre og Framstegspartiet, bekreftar dei at valet til neste år blir eit skjebneval for kulturlivet. For kor mykje av kulturpolitikken blir igjen dersom Framstegspartiet får gjennom sine forslag om å kutte det aller meste, når Høgre vil gjere det vanskelegare og dyrare å lese bøker, og når dei tek inn 1 mrd. kr til skattekutt til dei som har mest frå før? Både Høgre og Framstegspartiet kuttar i Kulturfondet, så vi risikerer at musikkfestivalar over heile landet ikkje får støtte. Òg innkjøp av bøker til både bibliotek og skulebibliotek blir ramma. Eit problem med å kutte i slike ordningar er at ein ikkje fortel med reine ord kva ein vil kutte, og då kan vi ikkje gjere noko anna enn å spekulere. Er det Moldejazz som skal få kutt med Høgre og Framstegspartiet? Dette meiner eg folk over heile landet fortener svar på før dei skal stemme til hausten. Høgresida innfører òg ABE-kutt, eller ostehøvelkutt, over heile linja, som flatt råkar alle. Det betyr eit kutt på ca. 129 mill. kr på kulturbudsjettet, som kjem i tillegg til andre kutt som står spesifikt. Om dei ikkje alltid vil fortelje kva dei vil kutte, kan vi sjå på kva dei gjer når dei har makt. I Oslo ser vi at dei kuttar i fritidsklubbar, og dei har òg strupt økonomien til Oslo Nye Teater. I Møre og Romsdal kuttar dei bl.a. i Den kulturelle spaserstokken og tilskotsordning for profesjonell kunst. Eg er glad for at det – heldigvis – er ei regjering som består av Arbeidarpartiet og Senterpartiet, som finn fleirtal saman med SV i det statsbudsjettet vi vedtek. Her prioriterer vi kultur i heile landet og frivilligheit.

Tidlegare i debatten sa representanten Kristensen frå Høgre i sitt innlegg at Høgre ikkje hadde funne på krumspring for å få budsjettet til å gå i hop, men også dei kuttar 100 mill. kr i kyrkjebevaring, noko som vil bety kutt i bevaring av kyrkjene våre. Når ein omdisponerer pengar, vil jo kutt gå ut over dei som blir kutta. Vidare sa ho at Høgre er bekymra for barn som veks opp i fattigdom, og framheva fritidskortet som Solberg-regjeringa innførte, som viktig. Ho unnlét dermed å fortelje at Høgre ikkje sjølv prioriterte ei einaste krone til fritidskortet. Dei gjorde det ikkje i 2022, 2023 og 2024, og heller ikkje no. Dette er neppe eit teikn på at ideen til Kristeleg Folkeparti ikkje falt i smak; han var jo lite treffsikker, byråkratisk og dyr. Det var ei ordning som Solberg-regjeringa brukte to år på å rulle ut, der store summar gjekk til forvaltning av ordninga. Til slutt nådde dei om lag 10 pst. av dei 750 000 ungane som var i målgruppa. Det var altså heller aldri ei nasjonal ordning. Vi må òg prate om kva ein brukar kutta sine på, altså Høgre sine skattekutt, for når dei snakkar om at dette er viktig for alle, vil eg trekkje fram nokre eksempel. Dei med låge inntekter får nokre tusenlappar i skattelette, mens dei 5 000 rikaste, altså dei 0,1 pst. rikaste, får nesten éin million kvar. På inntektsskatten vil den rikaste 0,1-prosenten få 2 500 kr i formuesskattekutt om dagen, mens folk med vanlege lønsinntekter får 8–9 kr. Samtidig vil dei at dei aller rikaste laksemilliardærane skal betale mindre skatt, mens dei små lakseoppdrettarane skal betale meir, og det å dra til tannlegen blir fire gonger så dyrt for ungdom og unge med forslaget til Høgre. Så jo, Høgre sine skattekutt går primært til dei rikaste i landet, og i den krevjande jobben med å finne inndekning for desse skattekutta vel Høgre å gjere f.eks. bøker 25 pst. dyrare – i ei tid då alle er bekymra for at barn og unge les mindre og dårlegare.

Med Arbeidarpartiet og Senterpartiet i regjering har målet vårt vore at folk skal få betre råd, og eit statsbudsjett som gjev tryggleik for folk og tryggleik for landet. Vi har prioritert rettferdig fordeling og velferd for det breie laget, med lågare inntektsskatt, straumstønad, billegare barnehagar, gratis kjernetid i SFO og ikkje minst auka barnetrygd. I dei tre åra vi har styrt, har vi auka barnetrygda med svimlande 10,5 mrd. kr, i motsetning til Høgre og Framstegspartiet som styrte i åtte år og auka ho med om lag 3,6 mrd. kr. Vi ser her eit klart skilje på kven vi prioriterer når vi styrer. Barnefamiliane har fått auka utgifter, og då må vi som fellesskap sjølvsagt trø til. Barnetrygda er eitt døme, tilgang til fritidsaktivitetar er eit anna. Berre i år aukar vi òg tilskotet til barnevernet med om lag 800 mill. kr i forslaget til statsbudsjett, som òg prioriterer å styrkje institusjonstilbodet med auka kapasitet, fleire fosterheimar og betre helsehjelp. I den tida vi lever no, er det kanskje endå viktigare å inkludere barn og unge. Difor er eg stolt over den politikken som regjeringa vår fører, der målet er å utjamne sosiale og geografiske forskjellar og førebyggje utanforskap og fattigdom. Gode oppvekstmiljø er ein viktig del av dette. Vi har auka tilskotsordninga for barn og unge frå om lag 550 mill. kr i 2022 til om lag 750 mill. kr i budsjettforslaget for neste år. Her er gode tiltak som fritidsklubbar, kontingent- og aktivitetskasse, organisasjonen MOT, Ferie for alle og stiftelsen BUA, som er eit genialt konsept der ein låner ut idretts- og friluftsutstyr gratis. Alle desse får tilskot derifrå. Dei har gode tiltak og jobbar effektivt med å inkludere endå fleire barn og unge i fritidsaktivitetar. I løpet av debatten la eg merke til representanten Kristensen, som var innom barnefattigdom, eit område vi begge er opptekne av. Ho nemnde òg barnefattigdom i sentrale strøk, og då kan eg ikkje dy meg for å sjå på kva partiet Høgre gjer når dei styrer såkalla sentrale strøk, der Oslo jo er eit ganske godt døme. Der prioriterer dei skattekutt, og samtidig sender dei rekninga til bydelane, som gjev kutt i fritidsklubbar og aktivitetar for barn og unge over heile linja. Det kan jo hende at Oslo Høgre har blitt inspirert av Høgres alternative budsjett her på Stortinget. I sitt alternative statsbudsjett vil partiet ha skattekutt der 80 pst. av kutta går til den eine aller, aller rikaste prosenten. Det er jo då å sende rekninga på fleire tusen kroner til familiar med ungar i barnehage. Eg er glad for at det er Arbeidarpartiet og Senterpartiet på lag med SV som har losa gjennom eit statsbudsjett, der ein for tredje år på rad har prioritert lågare barnehageprisar, gratis kjernetid i SFO og auka barnetrygd, og eg kunne ha nemnt i fleng vidare. Vi brukar altså samfunnsmodellen vår til å fordele, og eg meiner at dette er ei heilt rett prioritering i ei tid der veldig mange familiar slit med å få pengane til å strekke til.

Kuttiveren til Framstegspartiet stoppar ikkje berre med kulturen. Dei føreslår òg å kutte fleire hundre millionar kroner til Den norske kyrkja. Det kan vel ikkje tolkast som noko anna enn ei rasering av folkekyrkja, noko som er dramatisk for alle lokalkyrkjene våre over heile landet. Det skapar stor usikkerheit for alle tilsette i lokalkyrkjene dersom Framstegspartiet skulle få makta neste år. I forslaget til partiprogram vil dei òg fjerne alle pengane som går til trussamfunna, så dette budsjettforslaget er vel berre ein forsmak på kva Den norske kyrkja og den norske befolkninga kan vente seg med Framstegspartiet. Det bør alle, både dei som går i kyrkja jamleg, og dei som berre er der ved høgtider, merke seg. Eg lurer på om det er ein slags ny – men ikkje så hyggjeleg – juletradisjon viss Framstegspartiet skulle få makta, at ein begynner med f.eks. inngangspengar for å kome inn i kyrkja?

Med Arbeidarpartiet i regjering prioriterer vi kultur i heile landet, i motsetning til Framstegspartiet i sitt forslag, som kuttar mange milliardar til kultur. Dette vil ramme barn og unge ved at dei ikkje lenger har tilgang til bibliotek eller skulebibliotek. Teatera i landet og festivalar vil ikkje lenger få støtte og vil kunne forsvinne frå bygd og by. Då vi tidlegare i denne perioden behandla statleg eigarskap, føreslo Framstegspartiet å selje oss ut av Carte Blanche, Den Nationale Scene, Den Norske Opera & Ballett, Filmparken, Nationaltheatret, Rogaland Teater, Talent Norge og Trøndelag Teater, og i tillegg til det avvikle Norsk Tipping, noko som vil bety ei rasering av frivilligheita og idretten. Og ikkje nok med det, i tillegg vil ein sende NRK på børsen. Frå første til siste forslag vil eg kalle dette beint fram unorsk. Er det slik å forstå at om Framstegspartiet får styre kulturpolitikken framover, så er det slutt på Noreg slik vi kjenner det?

Arbeidarpartiet har gått i front for rettane til kvinner og kjempa fram abortlova i 1975 og lova om sjølvbestemt abort i 1978. Eg er kry av at vi heile tida har stått støtt på retten til å bestemme sjølv i abortsaka som ein grunnleggjande verdi i Noreg. Abortlova vi har i dag, har stått seg lenge, sjølv om ho i nyare tid har blitt utfordra av tidlegare regjeringar. Når vi no diskuterer å endre og fornye abortlova, er det nettopp for å styrkje retten kvinna har til å bestemme sjølv. No står vi også i front for neste skritt i abortomsorga. Når vi ser korleis praksisen av abortlova har stått seg i mange år, har vi òg erfaringar som har vist oss nokre ulemper. Då meiner eg det er heilt rett at vi endrar ho, fornyar ho og gjer ho meir moderne for dagens kvinner, men ikkje minst for neste generasjon, som kjem etter oss. Mange kvinner som må gå gjennom nemndbehandling, fortel sjølve at dei opplever det som vanskeleg. Nettopp difor gjer vi desse endringane, for vi veit at vi kvinner veit sjølve kva som er best for oss og vår situasjon. Difor er det heilt rett å avvikle nemnda til veke 18. Eg vil ta nokre fakta, så det er klart i saka, for vi har gode tal på det: Vi veit at alle som finn ut at ein er gravid og ikkje vil behalde barnet, som regel tek abort så tidleg som dei kan. Det viser òg statistikken vi har. 95 pst. av alle abortar skjer før veke 12, og heile åtte av ti abortar skjer før veke 9. Det seier oss eigentleg heilt klart at ingen ventar lenger enn dei må med å ta abort. Difor er dei endringane vi no skal gjere, heilt rett, meiner eg, og dei er òg nødvendige for å tilpasse oss dagens praksis og framtida. Til slutt: I dag er ein historisk dag. For alle kvinner som lever i dag, og for kvinner i framtida og neste generasjon, får vi styrkt våre rettar, og vi får eit fleirtal i Stortinget som står opp for retten kvinner har til å bestemme sjølve.

I Framstegspartiets ideologiske grunnlag i forslaget til partiprogram står det: «Et liberalistisk menneskesyn legger vekt på at alle er selvstendige individer med selvstendig verdi. Den beste måten å ivareta menneskers ulike behov på er å la dem få mer makt over eget liv.» Når eg høyrer representanten Hoksrud snakke om saka i dag, må eg spørje: Skal dette òg gjelde kvinner, og spesielt kvinner som står i ei avgjersle om å ta abort?

Eg vil starte med å seie takk til dei som har sett saka på dagsordenen, og som gjer at vi får lov til å diskutere ho her i dag. Mange av dagens barn og unge lever store delar av livet sitt på nett. Her spelar dei, kommuniserer med kvarandre, deler bilde og informasjon og hentar inspirasjon til nye trendar. Det er likevel òg nokre baksider ved dette. Som forslagsstillarane tek opp, blir dagens barn og unge – og stadig yngre barn – eksponerte for porno. Sjølv om dette ikkje er ein debatt om digitaliseringa som har skjedd for fort, er vi jo alle bekymra for både tidsbruken, dei unge si psykiske helse og kva informasjon ungane våre får tilgang til på nett. Med den utviklinga vi ser, der barn og unge har dårlegare psykisk helse, blir utsette for meir reklamepress og møter på ueigna innhald, bør vi vere bekymra. Difor har regjeringa bl.a. stramma inn på bruk av skjermar i skulen, sett ned eit skjermbrukutval, laga nasjonale retningslinjer for barnehage- og skuleeigarar, laga ei stortingsmelding om trygg digital oppvekst og auka aldersgrensa for sosiale medium til 15 år. Når det er sagt, må vi som politikarar i sånne saker som dette òg hugse å puste litt med magen og tenkje oss om, for vi kan ikkje forby alt vi ikkje likar, og vi må frå staten si side ikkje overstyre landets kommunar i vår gode iver etter å gjere noko med problemet. Vi har eit kommunalt sjølvstyre, som vi i Arbeidarpartiet har stor respekt for, og det å vedta noko som vil overstyre kommunane, er vi heller ikkje interesserte i å gjere. Vi stemmer difor ned forslaga. Det gjeld spesielt forslag nr. 2, som eigentleg er svært inngripande, der ein òg vil sensurere kva folk kan gjere i sine private heimar, fordi dei bur i kommunale bustader. Her er vi opptekne av demokratiet og ytringsfridomen, og me overlèt eigentleg vurderingane om kva kommunane skal gjere, til dei sjølve fordi dei kjenner sin kommune best. Difor seier vi nei til å sensurere kva folk skal få av informasjon, og stemmer då som sagt ned forslaga, samtidig som vi jobbar vidare med fleire grep for å sikre endå betre beskyttelse av barna og ungane våre, òg på nettet.

Debatten har eigentleg berre konstatert at viss høgresida igjen skulle få makta, blir ideologi igjen det viktigaste – å privatisere der ein kan privatisere. Her snakkar vi om dei mest sårbare barna i samfunnet. Arbeidarpartiet meiner at kvar einaste krone bør gå til å hjelpe dei ungane, ikkje til kommersiell profitt. Det er ikkje berre når det gjeld barnevernet ein har ideologiske skylappar; dette er gjennomgåande og gjeld òg i synet på f.eks. helsevesenet. Der har ein sett at generell tilgang til midlertidigheit betyr at det blir større bruk av innleie, brukarane får fleire folk å forhalde seg til, og kompetansen blir vanskelegare å utvikle på kvar enkelt arbeidsplass. Det er sløseri med både folk og pengar. Den situasjonen vi har i barnevernet i dag, har vi arva frå førre regjering. Solberg-regjeringa bestilte og fekk ei rekkje rapportar – òg kritiske – frå mange, bl.a. helsetilsynsrapportar, og ein kunne ha følgt opp ein del ting som hadde gjort at ein hadde vore betre stilt i dag. Regjeringa leverer snart ei kvalitetsreform og har i inneverande år òg satsa på det statlege tilbodet. Det viser at vi er i gang, og vi gjer det fordi kvar krone bør gå til å hjelpe dei ungane som treng det aller, aller mest. Vi veit at viss vi satsar på det offentlege og dei ideelle, får ein betre kvalitet i barnevernet fordi ressursane blir i barnevernet framfor å forsvinne ut i kommersielle selskap. Omsynet til ungane og behovet for å sikre inngrep på lavast mogleg nivå sikrar at ein får dei beste tenestene, der ein ikkje har som føremål å tene pengar. Gjennomgåande har det vist seg at profitt er eit svært dårleg motiv for å drive barnevern.

Eg er glad for at Noreg har toppa gode statistikkar når det gjeld både ytringsfridom og mediemangfald, men det har jo vore slik fordi vi ikkje har hatt den politikken som Framstegspartiet no vil ha, som å fjerne all pressestøtte og leggje ned NRK. Kva skjer då med dei redaktørstyrte media? Dette har vore grunnlaget for at vi har toppa dei nemnde statistikkane i mange år. Vi høyrer at Framstegspartiet snakkar varmt om ytringsfridomen. Samtidig går dei ofte i bresjen for ytringsfridomen når det passar dei. For meg er det ikkje å kjempe for ytringsfridom når ein, som Framstegspartiets representant Per-Willy Amundsen gjorde, boikottar avisa Nordlys i eitt år, eller når Christian Tybring-Gjedde oppfordrar til å boikotte Aftenposten. Ein kjempar heller ikkje for ytringsfridomen når ein blir så provosert av innhaldet at ein tvingar SAS til å trekkje tilbake heile opplaget av magasinet sitt, eller når ein vil brenne siste utgåve av ei lokalavis. Ein kjempar heller ikkje for ytringsfridomen når ein trugar med å trekkje tilbake den offentlege støtta til eit teater som har sett opp eit provoserande stykke, eller til ein organisasjon som ikkje er nøytral nok. Ein kjempar heller ikkje for ytringsfridomen når ein år etter år har forsøkt å kutte i pressestøtta, og når ein tek til orde for at avisene først er frie når dei er utan økonomisk støtte. Vi bevarer ytringsfridomen best når vi opprettheld og aukar pressestøtta og sørgjer for at dei redaktørstyrte media kan få gje ut den gode, kritiske journalistikken som dei gjer. Vi treng ein aktiv mediepolitikk òg for å verne om ytringsfridomen i framtida.

Eg har lyst til å starte med å takke kultur- og likestillingsministeren for ei grundig utgreiing. Lat meg begynne med temaet viktigheita av ytringsfridom for demokratiet vårt og truslane som følgjer med utviklinga av kunstig intelligens og desinformasjon. Som mange allereie har sagt i dag: Ytringsfridomen er grunnsteinen i demokratiet vårt. Han gjev oss moglegheita til å uttrykkje våre tankar, meiningar og idear, og det er gjennom ytringsfridomen vi kan debattere, dele kunnskap og diskutere kva slags samfunn vi vil ha. Samtidig lever vi i ei verd der denne fridomen er under press, og bekymringar knytte til desinformasjon har vi sett fleire og fleire eksempel på i takt med at informasjonen òg spreier seg raskare enn nokosinne. Samtidig står vi overfor ei ny utfordring, utvikling av kunstig intelligens, som byr på mange moglegheiter, men som òg byr på ein del utfordringar. Der ser ein system som kan brukast til å manipulere meiningar, og til å undergrave ytringsfridomen når ein opnar debatten. Algoritmar i sosiale medium skaper ekkokammer der ein berre blir eksponert for synspunkt ein allereie er einig i, og dermed svekkjer ein mangfaldet av stemmer i debatten. Dette kan òg føre til ei ytterlegare polarisering av samfunnet vårt og ei svekking av den frie debatten. Her må vi vere på vakt. Heldigvis viser vi ganske stor tillit i dette landet, og vi har også tillit til redaktørstyrte medium. Det må vi hegne om, og vi har sett at ein aktiv mediepolitikk gjev resultat. Med eitt år igjen til valet bør vi òg sjå på kva alternativet til den aktive mediepolitikken vi har i dag, er. Eg er bekymra når eg ser på alternativa som Framstegspartiet har i sine programutkast, og forslag som er fremja i salen før om å fjerne mediestøtta og leggje ned NRK. Det meiner eg er uklokt. Eg trur det er viktig å ta med oss inn i debatten at vi heller ikkje vil tilbake til den tida då vi hadde ein statsråd frå Framstegspartiet som brende aviser fordi ein var ueinig.

I usikre tider treng vi ei trygg styring for eit trygt og meir rettferdig Noreg, der alle har like moglegheiter, der fellesskapet og tilliten står høgt, og der forskjellane er små. Difor er eg «fole» glad for at det er Arbeidarpartiet og Senterpartiet som styrer landet, for i ei tid der vi ser auka polarisering og store forskjellar, treng vi eit land med sosialdemokratisk politikk, der ein prioriterer å redusere forskjellane mellom folk og sikrar at fleire kan delta og byggje eit sterkare fellesskap. Sidan Arbeidarpartiet tok over regjeringsmakta, har vi fått til mykje. Det er kome 140 000 fleire i jobb. Velferda er styrkt, og vi har prioritert billigare barnehage, lågare SFO-prisar og betre rammer for studentane. Vi har prioritert inkludering, auka barnetrygda, styrkt retten til heile og faste stillingar, innført pensjon frå første krone og sørgt for halverte ferjepriser eller gratis ferje. I krevjande tider har vi prioritert, og vi må alltid hugse på at sjølv i krevjande tider skal vi òg ha noko å leve av og noko å leve for. Denne regjeringa har vist at i sånne tider treng ein meir, og ikkje mindre, kultur, og difor har vi prioritert kultur i heile landet. Dessverre har vi sett at mange plassar har Høgre og Framstegspartiet fått makta i kommunane rundt om i Noreg, og der ser vi kva dei har prioritert. I motsetning til kva vi gjer i krevjande tider, ser vi at der er det kultur og inkludering av barn og unge som ryk først. Vi ser i kommune etter kommune, i Bergen og Oslo og mange andre plassar, at det er kulturen som ryk når dei får makta, mens Arbeidarpartiet i regjering set kultur i fokus. Det er eg glad for. Vi har framleis store forskjellar i samfunnet vårt, og det rammar spesielt barn og unge ekstra. Er det vanskeleg heime, kan det fort bli vanskeleg ute òg dersom ein ikkje har vaksne som stiller opp, og mange fell ut av skulen – nokon fell kanskje ut allereie i barnehagen. Likevel: Sjølv om utfordringane er store, kan vi gje mange ein betre oppvekst og kvardag. I ei tid der mange familiar slit ekstra økonomisk, er eg stolt over at vi i fjor og i år, saman med Idrettsforbundet, har løyva til saman drøyt 250 mill. kr direkte til klubbar i kommunar som har spesielt mange slike familiar. Slik kan dei klubbane, som fungerer godt til tross for at mange ikkje har betalt kontingent, inkludere endå fleire, uansett kva storleiken på lommeboka til foreldra er. Rolla til kultur, idrett og frivilligheit kan ikkje overvurderast. Arbeidarpartiet er oppteke av å skape eit tryggare lokalmiljø for folk og prioriterer fellesskap i lokalsamfunna og tilbod som fyller livet til folk med meining. I krevjande tider treng vi ikkje mindre av det, vi treng å styrkje frivilligheita, idretten og kulturen. Dei skapar tilbod over heile landet, inkluderer alle og gjev dei moglegheit til å ta del. Vi treng kulturtilbod som utfordrar oss og inspirerer oss, og vi treng dei fellesskapa ein finn på fotballbanen, i korpset og i frivilligheita. Viss vi vil ha eit samfunn der ingen står utanfor, må vi fortsetje å prioritere inkludering og deltaking. Difor er eg glad for at vi har prioritert idrett, kultur og ei sterk frivilligheit.