Eg vil følgja opp litt, for no er statsråden inne på økonomi og at det er det som er drivaren bak, og det er heilt riktig. I lag med budsjettforlikspartnarane i Stortinget blei det lagd meir pengar på bordet til helseføretaka, og me hadde eit håp om at det skulle gjera at ein fekk stoppa denne typen prosessar. I staden for ser me at i tillegg til dei endringane som er føreslått på Lærdal, er det òg føreslått endringar i dei prehospitale tenestene langs Sognefjorden. Det er òg snakk om å flytta ein ambulansestasjon 50 km lenger nord, noko som gjer at store delar av den kommunen eg no bur i, områda Sogndal og Balestrand, får veldig lang responstid på ambulanse. Dette er for å spara 5,6 mill. kr. Direktøren i Helse Førde seier at dei ser raude felt i risikovurderinga, men at det er mogleg å gjennomføra dette likevel. Då er det klart at ein anerkjenner at dette gjev svekt beredskap, men ein gjer det likevel for å spara pengar. Er det noko regjeringa ser på som alvorleg: at ein både svekkjer innhald på sjukehus og dei prehospitale tenestene i det same området?

Eg takkar for svaret, men det er jo ein stor bekymring no i desse lokalsamfunna knytt til både det at ein fjernar eit viktig tenestetilbod lokalt, og at dette gjeld ein stor del av drifta på dei aktuelle sjukehusa, og at det som då blir igjen, er eit mykje mindre tilbod og ein svekt beredskap. Det går òg ut over moglegheita for å kunna yta akutte tenester i ein alvorleg situasjon. Me har altså eit område her no mellom Hønefoss og Voss som blir utan ortopedisk beredskap. Det er eit område som òg samferdselsministeren bør vera kjent med at har lange tunnelar og krevjande topografi, og det har skjedd og skjer hendingar på dette vegnettet som gjer at det er behov for ein sterk beredskap. Er det noko som samferdselsministeren i diskusjonane i regjeringa òg vil vektleggja? At dette er eit noko spesielt område med fleire av verdas lengste tunnelar – det blir sett stadig nye rekordar på det – vil han vektleggja det i dei diskusjonane?

«Hvorfor velger statsråden å sitte og se på at Helse Førde legger ned ortopeditilbudet og barseltilbudet ved Lærdal og Nordfjord sykehus, når han kunne grepet inn for å sikre trygghet til innbyggerne og avsluttet usikkerheten folk nå står i?»

Senterpartiet vil ha ein meir praktisk skule der me alle kan lukkast. Det betyr mindre skjerm, mindre stillesitjing og mindre teori, men forhåpentlegvis gjev det meir praktisk læring, meistring og trivsel. Som handverkar og arbeidsgjevar har ein vel erfart at det er få som har klart å lesa seg til å bli ein god snikkar, men eg trur veldig mange snikkarar har klart å bli gode i både matte og naturfag fordi ein anvender kunnskapen til praktisk arbeid. Det er mange vegar fram til målet, til å tileigna seg kunnskap og det å kunna bruka kunnskap på ein fornuftig måte som kan sikra både inntekt og framtid for den enkelte. Forslagsstillarane har som mål å få meir læring, men me veit kva konsekvensane av ein teoritung skuledag er. Det blir ein skule der nokon lukkast, men altfor mange mistar både motivasjon og lærelyst. Ein ønskjer ei rekkje tiltak retta mot elevar i norsk skule, men ein viser òg til at ein skal ha fleire kartleggingsprøvar og meir teori tidleg i skuleløpet. Dette meiner me er feil medisin for elevane våre. Evalueringa av seksårsreforma viser òg tydeleg at dei yngste elevane treng meir frileik og mindre stillesitjing. Me vil ikkje ha eit testregime som møter seksåringar kort tid etter overgangen frå barnehage til skule. Kartleggingsprøvane på 1. trinn har vore kritiserte for å kartleggja ferdigheiter elevar fyrst skal ha etter 2. trinn. Me meiner at ressursane heller bør brukast til å styrkja laget rundt elevane, og til å gje lærarane betre tid til å følgja opp den enkelte. Forslaget som blir fremja, vil binda opp ressursar og auka styringstrykket, utan at det nødvendigvis gjev meir læring for eleven. Me ønskjer ein skule der elevane får bruka hendene, samarbeida og læra gjennom praktiske aktivitetar. Eg er sikker på at det gjev meir motivasjon og meistring for fleire. Senterpartiet deler engasjementet for læring, men me meiner vegen til betre resultat går gjennom meir praktisk og variert skule, ikkje meir testing og teori for dei yngste. Me kjem difor ikkje til å støtta nokon av forslaga som ligg i denne saka.

Senterpartiet meiner at skulefritidsordninga er ein viktig arena for både leik, tryggleik og fellesskap for dei yngste elevane i skulen. Me har ei regjering som har bidrege til gratis kjernetid for 1. til 3. trinn, og Senterpartiet var med då det blei lagt på plass. Me har òg styrkt kommuneøkonomien slik at bemanninga i SFO kan aukast. Det har òg skjedd med vår hjelp. Representantforslaget me behandlar i dag, inneber ei lovfesting av den retten til tolv timar gratis SFO per veke me har innført. Det er eit forslag som Senterpartiet støttar heilhjarta opp om. Samstundes er det viktig å peika på at kommunane i stor grad er sikra at SFO er eit frivillig tilbod til alle. Regjeringa slår sjølv fast at det ikkje er kjende tilfelle av at elevar som ønskjer plass, ikkje får det. Det er viktig at tilbodet er frivillig og opent for alle som ønskjer det. Samtidig er det viktigaste grepet for å sikra eit godt SFO-tilbod at kommuneøkonomien blir styrkt, sånn at ein kan fylla dette tilbodet med meiningsfylt innhald. Senterpartiet fekk gjennomslag i budsjettforliket for ei betydeleg styrking av kommuneøkonomien, og då får me til dette. Det er avgjerande at det ligg i botn viss ein skal få god kvalitet, fleire tilsette og eit godt lokalt SFO-tilbod. For Senterpartiet er det viktig at SFO framleis skal vera eit frivillig tilbod, og at tilbodet blir utforma i tråd med ønska til både elevar og foreldre, men òg ut frå dei ulike behova som er i ulike lokalsamfunn rundt omkring i heile landet. Me har prioritert midlar til bemanning og kompetanseheving, og me meiner det er viktig for å byggja vidare opp under dette tilbodet. Lovfestinga er difor i stor grad ei stadfesting av dagens praksis, og det kan òg vera nødvendig for å sikra grunnleggjande rettar til folk. Det er sånn me tradisjonelt sett har bygd velferdsstaten, med dei offentlege fellesskapstilboda som me høyrer at enkelte representantar ikkje ønskjer at me skal ta i lag. Eg meiner det er viktig at me har ei lovfesting. Det er verken for staten sin del eller for kommunane sin del – det er for ungane sin del. Det er heller ikkje for foreldra sin del at me gjer dette, men det er for å sikra eit tilbod og ein meiningsfull kvardag, noko eg òg trur kan avlasta dei offentlege budsjetta på ei rekke andre område, ved at ein får mindre fråfall og mindre skilnader mellom ungane i tidleg alder. Så det å koma tidleg i inngrep, sikra ei meiningsfull tid mellom skule og fritid, der foreldra kanskje ikkje er til stades, trur eg er ei billig investering for å sikra at me får med oss heile laget, og at det ikkje blir større forskjellar blant folk.

Akkurat no står det hundrevis av sogningar ute på plenen framfor Stortinget, og dei har eitt krav. Det er at ein ikkje skal byggja ned Lærdal sjukehus og innhaldet som er på det viktige lokalsjukehuset vårt. Det er eit forslag frå Helse Førde no om å fjerna ortopedi, fjerna moglegheita for operasjonar og å fjerna barseltilbodet på vårt lokalsjukehus. Det er alvorleg. Det er alvorleg for beredskapen, som statsministeren snakka mykje om knytt til sin plan for Noreg, men det blir òg litt holt å høyra om dei fem nye sjukehusa som skal byggjast, viss dei skal byggjast på ruinane av nedlagde lokalsjukehus rundt omkring i landet. Mitt spørsmål til statsministeren er: Kva er hans bodskap til dei som har teke turen frå Sogn her no i dag tidleg, for å kjempa for sitt lokalsjukehus, og som står ute på plenen? Dei er mange. Hadde me vore like mange sogningar inne, hadde me kanskje fått eit fleirtal. Før jul mangla det éi stemme. Eg håpar at statsministeren sitt parti og regjeringa no kanskje kan gripa inn og stoppa den nedlegginga ein ser av Helse Førde.

Me har høyrt fleire her peika på at det er Senterpartiet som er proppen for at ein ikkje har kome lenger i natursaker. Til det vil eg seia at me i Senterpartiet kanskje har ei litt anna tilnærming til naturpolitikken, nemleg at det er forvalting av natur som skal vera det berande prinsippet. Forvaltartankegangen ligg tungt over vårt parti. Det betyr at me skal overlevera naturen i betre stand til neste generasjon enn då me overtok han. Då er det ikkje prosentvern som er måleparameteren, men kva tilstand naturen er i: om det er slik at me òg i fortsetjinga kan bruka naturen til å sikra skog, at me kan bruka skogen til å gje oss tømmer som kan bidra til karbonfangst og bioenergi, at havet framleis gjev oss fisk og sjømat, og at jorda faktisk kan produsera mat. Det er i tråd med den forvaltartankegangen me representerer. Eg vil hevda at forvalta natur er meir normalen enn verna natur i det karrige landet me har. Me har altså brukt naturen til å gje oss mat og naturressursar. Det meste av natur i Noreg er påverka av menneske, det er lite natur som er rein urskog eller villmark. Difor meiner eg me òg framover må bli betre på å forvalta naturen. Det skal me gjera gjennom berekraftig bruk, der me tek i bruk auka og ny kunnskap som gjev betre forvalting, men som ikkje nødvendigvis fører til meir vern. Det har vore interessant å følgja desse debattane som har gått i det siste, der det verkar som det einaste svaret til miljørørsla er å leggja ei større og større osteklokke over dette landet, i staden for å gå inn og sjå på korleis me kan lykkast med å bruka naturen på ein måte som kan gje oss meir verdiar i åra som kjem. Seinast er det f.eks. illustrert med dei som har teke til orde for å skulla stoppa jakt i verneområda. Det er eit forslag som ikkje har rot i ei forvaltartenking, men som ser på natur som noko ein berre skal ut og sjå på og ikkje leva i samspel med. Det er ei utvikling eg vil åtvara mot. Eg håpar me i naturdebatten framover òg kan ha ein inngang som gjer at me framleis kan driva med aktivt skogbruk i dette landet, at jordbruket også er ei viktig næring, og at havet framleis er ei viktig næring langs kysten som gjev oss både mat, verdiskaping og arbeidsplassar. Det er fullt mogleg å kombinera det å ta vare på natur med faktisk å leva av naturen.

Eg kan iallfall forsikra representanten Halleland om at det ikkje er Senterpartiet som sender ein masse julekort til EU, men det er sikkert andre som driv med det. Vasskrafta har vore fundamentet for vår industri og velstandsutvikling, og mange bygder i mitt fylke, Sogn og Fjordane – eg nemner Årdal, Høyanger og Svelgen – har vakse fram på grunn av den vasskrafta. Få plassar kan ein sjå linken mellom kraft og industri tydelegare. For få dagar sidan gjekk den siste produsenten av «wafere» til solcelleindustrien utanfor Kina konkurs. Det var bedrifta NorSun i Årdal, som har klamra seg fast sjølv om mange andre har forsvunne på vegen. Dei har vore dei siste på skansen for å halda ein slik produksjon i gang, og det var 70 arbeidstakarar som ei veke før jul ikkje hadde ein jobb å gå til lenger. Det er klart at dette er dramatisk for dei det gjeld, men det er òg dramatisk for oss å vera vitne til at det går føre seg ein handelskrig i verda der slike aktørar blir offer, og dermed har lite eller ingenting å stilla opp med. Det betyr ikkje at staten Noreg ikkje har bidrege, for det har me verkeleg gjort. NorSun har fått støtte gjennom både Innovasjon Norge og Enova til dei prosjekta dei har søkt om. Dei har fått lån gjennom Siva til å utvida anlegget sitt, og dei har fått kapitaltilførsel gjennom Nysnø, som har vore viktig for at dei har kunna utvikla seg i dei åra som har vore. Dei er dessverre eit offer for handelskrigen mellom USA og Kina. Poenget er at sjølv om lokala no står tomme, ligg krafta igjen. Takka vere tidlegare politikarar er krafta låst til industriproduksjon i denne kommunen. Det er dette me meiner er våre konkurransemessige fortrinn, nemleg at me klarar å sikra kraft til norsk industri, t.d. ved å låsa inn kraft, slik ein gjorde på 1950-talet. Det handlar òg om å stilla kraft tilgjengeleg til ein pris som er overkomeleg. Skal det vera ei sanning også i framtida at kraft er vårt fremste konkurransefortrinn, må eksportkapasiteten reduserast, slik at me får eit meir stabilt prisbilde. Skal me lukkast med dette, må me ha meir kraft som blir omsett utanfor børs, sånn at me får direkte prising, som gjer det meir føreseieleg for norsk næringsliv. Dette er viktig for Senterpartiet, og det er viktige poeng og viktige tiltak som me vil jobba aktivt med framover for å sikra gode konkurranseforhold for norsk industri også i framtida.

Eg er samd med partiet Raudt når det gjeld utanlandskablar og at ein må redusera utvekslinga, men det skil seg litt når me kjem til korleis me skal lukkast med ny kraftproduksjon. Me høyrer jo at Raudt ikkje skal byggja ut havvind, at det ikkje skal byggjast ut landvind, at store linjer som krev natur, er problematisk, og at ein òg vil vekta natur mykje høgare og ikkje sjå linken til at ein faktisk av og til må ofra noko for å oppnå noko større. Så eg lurer på: Kva type kraftproduksjon skal ein basera seg på for å få til den industriveksten som eg håpar både eg og representanten Marhaug ønskjer at me skal lukkast med framover?

Me kunne høyra representanten Tybring-Gjedde seia i innlegget sitt at kraft skulle vera eit konkurransefortrinn, ikkje ei ulempe. Skal ein lukkast med det, er ein òg avhengig av å ha ein pris på den krafta som gjer at det faktisk blir eit konkurransefortrinn – ikkje berre tilgang på kraft, men at prisen er avgjerande. Me har hatt ein runde med høge straumprisar førre veke. Me såg lite til ny politikk frå Høgre i den diskusjonen. Eg les òg i budsjettet at ein vil basera havvindsatsinga til Høgre på hybridkablar. Då er det relevant å spørja om ein trur at det å byggja ut mykje havvind basert på hybridkablar, som òg vil auka eksportkapasiteten, vil gje lågare prisar – som nettopp sikrar at krafta blir eit konkurransefortrinn, og ikkje ei ulempe – for all erfaring med kablar så langt er jo at prisen aukar.

Me har dei siste dagane sett utslag på straumprisen som eg har karakterisert som uakseptable. Det finst ikkje lenger gode nok forklaringar på kvifor Noreg skal vera så påverka av europeiske kraftprisar. Gasslagera er fulle, vassmagasina har høg fylling, det har ikkje vore veldig kaldt, men likevel har me import med svært høge straumprisar. Dette meiner me gjev ein litt ny situasjon, eit litt nytt situasjonsbilde, enn det me har sett tidlegare, då det kunne vera enklare å forklara det. Dette krev òg nye tiltak. Me tek difor til orde for at meir kraft må av børs. Me vil skapa ein reell fastprismarknad ved å påleggja store produsentar av regulerbar kraft at dei må selja ein del av den krafta gjennom fastprisavtalar. Me ønskjer òg meir vasskraftutbygging, og me må bruka eigarskapen i Statkraft for å få fortgang på fleire vasskraftprosjekt og for å sikra gjennomføring av konsesjonsgjevne urealiserte prosjekt, som òg har betre lønsemd enn f.eks. havvind. Me må òg stoppa fornying av danmarkskabelen og allereie no seia det tydeleg ut og få eit fleirtal for det. Me må reforhandla vilkåra for bruk av englandskabelen, slik at det er utveksling som står i fokus, og me må, som me gjer her i dag, sørgja for at me har straumstønad til hushalda, sånn at ein kjem seg gjennom dei verste månadene om vinteren. Me må òg fortsetja å bruka flaskehalsinntekter for å jamna ut nettleiga i dei områda der det er veldig høge flaskehalsinntekter, og der det òg er stor vekst i straumprisane. Dette er fleire tiltak som me ser på no, og som me vil følgja opp utover vinteren for å få ny politikk på dette området, for det må gjerast strukturelle grep for å få oss inn i ei litt ny tid og ei litt ny retning i kraftpolitikken.

Neste år ligg det an til at folk skal få betre råd, og det er etterlengta for mange. Truleg har unge i etableringsfasen hatt det tøffast dei siste åra, med ei knapp reallønsvekst, inflasjon, høge energiprisar og den renteauken som har vore. Renta styrer heldigvis sentralbanken, men me i denne salen styrer finanspolitikken, og gjennom vedtaket i dag fordeler me velferd både sosialt og geografisk. Som representant frå eit distriktsfylke som Sogn og Fjordane, er geografisk fordeling viktig. At ein sit igjen med nokre av verdiane frå kraftproduksjonen lokalt, sånn som me gjer gjennom konsesjonskraftordninga og anna, og at kystsamfunna som har avgjeve areal til havbruk, får tidenes utbetaling frå havbruksfondet, er viktig for at me framleis kan skapa verdiar til storsamfunnet. Alle kommunane i Sogn og Fjordane er i sentralitetsklasse 5 eller 6. Det betyr full utteljing på distriktsprofilen i statsbudsjettet. Alle har fått halvert barnehagepris. Alle som flyttar til eller bur i fylket, og som har studielån, får sletta 25 000 kr årleg i studiegjelda si, gjeldande frå 1. januar. Mange i fylket nyt godt av gratis ferje og/eller halverte prisar på ferje og fly. Gjennom vedtaket som blir fatta i dag, ligg det òg inne skattekutt for vanlege folk og ein betydeleg auke i barnetrygd. I trontaledebatten tidlegare i haust hadde eg eit innlegg der eg laga eit reknestykke på kva det kostar å stemma Høgre for ein familie med to ungar i Sogn og Fjordane. Den gongen baserte eg det på dei utsegnene som var komne frå Høgre-representantar, og no har me endeleg fått sett tala. Blir det regjeringsskifte, er tida med halvert barnehagepris over, og ein kan sjå langt etter sletting av studiegjeld, viss me skal ta Høgre på alvor. Reduksjonane i ferjeprisar blir òg vekke. Til denne familien eg har rekna på: Viss ein av dei hadde pendla over Sognefjorden, hadde kuttet for denne familien vore på om lag 100 000 kr. Det er pengar, det òg. Uansett om ein legg på litt skattelette og nokre kroner i barnetrygd, blir kostnaden veldig stor for den enkelte. Distriktspolitikk er samfunnsbygging, og gjennom politiske tiltak og vedtak kan me påverka både flyttestraumar og busetjing og gje glede og framtidstru for lokalsamfunn når familiar vel å bli, eller å flytta til. Diverre er det sånn at distriktskommunane som regel ikkje manglar arbeidsplassar, men dei manglar folk til å fylla stillingane. Eg er overtydd om at me som land kjem best ut når me evnar å bruka alle ressursane som finst rundt omkring, om det er langs kysten, med fiske, offshore og marin og maritim næring, eller om det er jordbruk, industri og kraftproduksjon lenger inne i landet. Dette er trass alt ressursar som er i kommunar i sentralitetsklasse 5 eller 6. Det å sørgja for busetjing der ressursane er, gjev god ressursutnytting, det byggjer samfunn, og det sikrar beredskap, men skal me lukkast med det, treng me òg politikk. Det er berre å sjå til Sverige korleis det blir med avfolka distrikt og ei sentralisering som har gått på høggir. Det er heller ikkje i distrikta at gjengkriminaliteten er det største problemet, sjølv om me kanskje både slåst og drikk litt på fest, me òg. Dei mindre samfunna har nokre kvalitetar, og det trur eg mange òg ser. Eit land med like moglegheiter i både bygd og by gjev eit mangfald og ikkje minst eit sett med valmoglegheiter, og det trur eg me skal vera glade for at me klarar å oppretthalda. Skal me lukkast med det, må me ha ein tydeleg politikk for heile landet som gjer at kommunane kan gje gode tenester. Difor endrar me inntektssystemet og utjamnar meir geografisk. Det må vera mogleg å koma seg fram på trygge vegar til ein rimeleg penge, difor halverer me òg prisane på fly og ferje. Ein må kunna ta ei utdanning der ein bur, difor satsar me på desentraliserte utdanningar. Me utdannar òg fleire til jobbar som er viktige, difor fjernar me karakterkrava på sjukepleiarutdanninga. Kvart eit val er eit vegskilje, og dei alternative budsjetta viser at dei eg representerer i Sogn og Fjordane, kjem best ut med dagens regjering. Rekninga for å stemma Høgre – og for å få eit regjeringsskifte – for ein vanleg tobarnsfamilie er no på om lag 100 000 kr. Det har kanskje nokre råd til, men rekninga om me mislukkast med samfunnsbygginga vår, er det heile landet som må betala.

Det er no eingong slik at ein kjem litt lenger med 500 mill. kr enn med 200 mill. kr, og om det kan løysa utfordringa med desemberbarna, så kan i alle fall 500 mill. kr løysa det for litt fleire, for det er den same utfordringa for oss som har ungar fødde i januar, at ein må ta permisjon utan løn lenger. Eg har tru på at kommunane klarar å finna gode løysingar på dette. Problemet i barnehagesektoren i dag er jo mangel på folk. Ein må utdanna fleire, og ein må ha gode vilkår for dei som skal jobba i barnehagane. Det er det ønsket som blir rapportert til oss når me er rundt omkring. Me har stor tillit til at kommunane finn gode løysingar på dette. Me ser at mange leverer løpande opptak i dag, men det har rett og slett i stor grad med bemanning å gjera. Der bidreg me no med å leggja 300 mill. kr meir på bordet til dette tiltaket enn kva Høgre gjer i sitt alternative statsbudsjett.

Nei, me har teke med barnetrygda i den utrekninga eg gjorde. Problemet er at den ekstra barnetrygda som Høgre legg på bordet, ikkje startar å telja før 1. juli, mens kostnadene knytte til barnehageplassen, som ein legg på, startar å løpa frå 1. januar. Difor blir dette halvårsbarn og ei stor ekstrarekning. Så legg Høgre på 200 mill. kr for å sikra eit såkalla løpande opptak i sitt statsbudsjett, men i budsjettavtalen som regjeringspartia har inngått med SV, legg me på ein halv milliard til det same føremålet. Eg vil jo tru at det å auka grunnbemanninga i barnehagane er det som gjev rom for å kunna ha eit meir løpande opptak. Utfordringane er ulike, og me har litt tillit til at dei som faktisk eig og driv barnehagane, nettopp kommunane, kan finna gode løysingar når me no stiller auka ressursar til rådigheit.

Representanten Solberg har i tidlegare rolle teke til orde for at folk skal kunna få fleire ungar, og det trur eg me er einige om. Difor er det litt rart å sjå i Høgre sitt alternative statsbudsjett, som representanten Solberg no har prøvd å forsvara, at dei salderer med småbarnsforeldra sin økonomi. Solberg vil innføra ei ny mjølkekartongavgift og ein ny bokmoms, som bl.a. gjev dyrare skulemjølk og litt færre valfridom for nattahistorier på sengekanten. Ein familie i Oslo med ein unge i barnehage får med Høgre sitt opplegg ei ekstrarekning på 6 616 kr, mens ein tilsvarande familie i Sogndal, der eg bur, får ei ekstrarekning på 12 116 kr. Høgre lagar med andre ord halvårsbarn når kostnadsveksten kjem ved årsskiftet og inntektene ikkje aukar før i juli. Korleis meiner Solberg at auka barnehagedekning og god natt-moms bidreg til at folk skal få fleire ungar?

Det er, som fleire har vore inne på, ei krevjande sak me har føre oss, og då er det ofte nyttig å rydda og å stilla opp nokre prinsipp for korleis ein sjølv tenkjer rundt slike saker. For meg har det vore avgjerande at ein har nokre medisinske haldepunkt å forhalda seg til, bl.a. at ein har befruktning som eit tidspunkt, ein har ei grense for levedyktigheit som eit tidspunkt. Eg meiner det er mogleg å fastsetja noko innanfor der, og eg har landa ned på at 18 veker er ein tilstrekkeleg buffer opp mot grensa for levedyktigheit, og kjem difor til å røysta for det. Eg er glad for at det også i Senterpartiet er rom for å ha ulike meiningar om denne saka. Det er ikkje noko nytt. Me hadde diskusjonar på landsmøtet. Eg hadde òg ein dissens i programkomiteen til det som programmet som no gjeld, er tufta på. Sånn sett har mitt syn vore kjent i denne saka i lengre tid, så det trur eg ikkje overraskar nokon. Eit anna moment som har kome opp, og som kanskje har vore mindre framme i det offentlege ordskiftet, iallfall fram til no, er saka om fostertalsreduksjon. Det er klart at det er eit noko større etisk dilemma, men eg vil gjera greie for korleis eg har tenkt rundt det. Dersom ein fyrst har akseptert og landa ned på at 18 veker er eit akseptabelt veketal for abort, finn eg det krevjande – med dei risikovurderingane som ein ser ligg i saka – å skulla ha eit anna syn på veketal knytt til fostertalsreduksjon. Det heng i hop. Eg vil òg snakka litt om retten kvinna har til å bestemma, som mange andre i dag har vore innom. Eg er nok einig med dei som meiner at det ikkje er noka reell utviding i den abortlova som ein skal vedta i dag, når ein går til veke 18. Det er gjeldande praksis. Det handlar om kven som skal ha det siste ordet. For meg er det avgjerande at det er kvinna sjølv og hennar familie som har det siste ordet i desse sakene, og ikkje nokon som me i denne salen har gjeve mynde til, og som skal ha betre kunnskap for å kunna ta ei så krevjande avgjerd. Det blir til sjuande og sist tunga på vektskåla for min del. Det er kvinna sjølv som må ta den avgjerda. Noko anna vil etter mitt syn vera eit for stort statleg inngrep.

Representanten Mathilde Tybring-Gjedde treng ikkje å misforstå meg med vilje når det er snakk om skatt. Poenget mitt var å visa at ein ved utgangen av perioden til Stoltenberg-regjeringa hadde ein skattesats på 1,1 pst. på formuesskatten. Høgre fekk det ned til 0,85 pst. Skilnaden er då på 0,25 prosentpoeng. Eg bomma litt; eg bomma med eit halvt prosentpoeng. Poenget mitt er å visa at dette er eit marginalt spenn. Det må jo vera frustrerande for Høgre at det einaste saliggjerande verkemiddelet dei har, anten det gjeld distriktspolitikk eller noko anna, klarte dei ikkje å levera på gjennom åtte år. Eg registrerer òg at Høgre stadfestar at dei er motstandarar av å sletta studiegjeld. Det er det fint å ha med seg i den vidare debatten.

Me kunne for ikkje lenge sidan høyra representanten Molberg svara ut spørsmåla frå Sandtrøen frå i går knytte til kutt i studiegjeld og sletting av studiegjeld. Det er litt godt at me endeleg kan få eit svar også frå denne talarstolen på kva Høgre eigentleg meiner om dette. Det er eigentleg første gongen, i denne debatten, ein har sagt at dette er ein så imot. Tidlegare er det berre Unge Høgre som har sagt det. Ein har svart frå talarstolen her at det var standpunktet til Unge Høgre, men no kan me registrera at dette òg er standpunktet til Høgre. Eg går ut frå det når det blir sagt frå denne talarstolen. Det er interessant å høyra på Høgre når ein snakkar om distriktspolitikk. Ein har sagt nokre fine ord, og så har ein spola seg inn att på at det handlar om å redusera formuesskatt. Det er det einaste saliggjerande. Uansett kva målet måtte vera, er svaret formuesskatt. Kva har skjedd med formuesskatten? Med finansminister frå SV og finansminister frå Framstegspartiet skilde det vel 0,2 prosentpoeng. Det er det spennet som har vore i den debatten, uavhengig av kven som har styrt i dette landet dei siste 15 åra. Er det det som skal vera avgjerande for om ein lukkast med distriktspolitikk eller anna næringsutvikling, om ein er næringsfiendtleg, eller om ein er næringsvenleg? Eg trur ikkje det. Eg trur det bildet er mykje meir samansett. Reiser ein rundt i landet, er det nettopp mangel på folk som er det skrikande no, det er det som er utfordring nummer éin – korleis få tak i kompetent arbeidskraft for å løysa dei oppgåvene ein treng å løysa. Me ser ein rekordhøg investeringstakt i næringslivet. Difor er målretta verkemiddel mot dei enkelte det me har satsa på, og det me meiner vil gje størst effekt. Det er litt forstemmande å høyra fleire Høgre-representantar seia at det no er svak tillit til det styrande systemet i Noreg når det gjeld næringsliv. Tilliten er vekke, blir det sagt. Eg vil minna om at Stortinget i fellesskap over tid no har stilt veldig opp for næringslivet, seinast i koronatida, med rause støtteordningar, nettopp for å halda hjula i gang. Det er rekordlåg arbeidsløyse. Det er ikkje slik at me har gjeve næringslivet på båten, men me tilpassar oss den tida me er i, for å sørgja for at me har eit næringsliv som er i takt med det samfunnet treng, som leverer arbeidsplassar, og som løyser dei oppgåvene me treng å få løyst. Då tilpassar me òg politikken til det. Eg er glad for at me evnar å gjera det utan å få stor inflasjon og utan å få stor arbeidsløyse. Me treffer, og det er trygg styring, og det skal me fortsetja med.

I trontalen kunne me høyra at kongen varsla at regjeringa sitt mål er at folk skal få betre råd. Bakteppet for denne viktige prioriteringa er knapp reallønsvekst sidan 2015, høge energiprisar, kraftig prisvekst på varer og ikkje minst auka rentekostnader. Truleg har unge i etableringsfasen merka dei siste åra hardast, då det er dei som ofte har mest igjen å betala på bustadlåna sine. Me styrer ikkje renta, og heldigvis har me ein stødig sentralbank som tek seg av akkurat det, men me styrer finanspolitikken, og me kan fordela kronene til fellesskapet dit dei får best effekt. Som representant frå eit distriktsfylke som Sogn og Fjordane, der alle kommunane er i sentralitetsklasse 5 eller 6, er kostnaden no ved å røysta Høgre eller borgarleg ved neste val svært høg. For å bruka Høgre-språk tillèt eg meg å laga eit lite reknestykke som døme: Sjå føre dykk eit ungt par busett i Luster kommune i Sogn og Fjordane som har to barn i barnehage. Med dagens regjering har dei fått, eller vil få, halvert barnehagepris, og dei vil få sletta 25 000 kr kvar av studiegjelda si. Viss ein av dei pendlar over Sognefjorden, noko som er relativt vanleg, vil dei ha fått ein halvert ferjepris. Totalt sett utgjer dette over 100 000 kr i året for denne familien. Dette er tiltak eg har registrert at høgrerepresentantar ytrar seg imot. Difor er påstanden min at dette no er prislappen for å røysta Høgre. Me kan òg leggja til at den same familien har nytt godt av redusert inntektsskatt på 8 700 kr og auka barnetrygd på 4 700 kr. Eg vil hevda at 100 000 kr betyr noko for folk si lommebok, og lommeboka til folk er viktig, spesielt i dei urolege tidene me er inne i no. Det gjev tryggleik for framtida, og det gjev tryggleik for privatøkonomien. I tillegg til å gjera kvardagen litt betre for den enkelte, er desse tiltaka ein del av gjenreisinga av distriktspolitikken i Noreg og det å sjå heile landet. Det gjev sjølvsagt glede og framtidstru for eit lokalsamfunn når ein familie som den i mitt reknestykke flyttar heim. Difor er ikkje dette berre direkte økonomiske tiltak retta mot den enkelte innbyggjar, det er samfunnsbygging. Mange distriktskommunar manglar ikkje arbeidsplassar, men dei manglar folk til å fylla stillingane. Me står overfor ein megatrend som heiter sentralisering, som me kan velja å forsterka, slik Høgre og Framstegspartiet gjer med sin politikk, eller me kan føra ein alternativ politikk som bidreg til det motsette. Eg er heilt overtydd om at Noreg som nasjon kjem betre ut for alle når me evnar å bruka ressursane frå fiske, offshore og marin og maritim næring ved kysten og jordbruk, industri og kraftproduksjon lenger inn i landet. Dette er ressursar som trass alt stort sett er i kommunar i sentralitetsklasse 5 eller 6. Difor er det å sørgja for busetting der ressursane er, god ressursutnytting. Det byggjer samfunn, og det sikrar beredskap. Skal ein lukkast med dette, må ein føra ein tydeleg politikk for heile landet som gjer at kommunane kan gje gode tenester. Difor endrar me inntektssystemet og jamnar ut meir. Det må vera mogleg å koma seg fram med gode og trygge vegar og prisar på fly og ferje som er overkomelege. Difor halverer me dei. Det må vera mogleg å ta ei utdanning der ein bur. Difor satsar me på desentralisering og auka digitalisering. Men me må òg utdanna fleire til dei jobbane samfunnet treng, og difor fjerna me karakterkravet for sjukepleiarutdanninga. Så må me ha mat på bordet. Det gjeld oss alle, anten me bur i bygd eller by, og me må sikra at jorda blir driven. Difor har me løfta jordbruksinntektene betydeleg og tetta inntektsgapet med om lag ein tredel. Ærlege tal i jordbruksoppgjera, løyva i denne salen, er det som har gjeve reelle pengar på konto for landbruksnæringa. Me treng gode og føreseielege rammevilkår for industri, slik at me kan ha ein stor eksport, også basert på fastlandsproduksjon. Difor har me inngått ein avtale mellom stat og industri om vidare CO2-kompensasjon i desse næringane. No kan me lesa på VG.no at regjeringa òg går inn for å kutta avgiftene på vatn og kloakk, noko som vil bety mykje for den enkelte. Eit kvart val er eit vegskilje, og for dei veljarane eg representerer i Sogn og Fjordane, har debattane i denne salen dei siste åra synt at ein kjem godt ut med dagens regjering. Rekninga for å røysta Høgre for ein småbarnsfamilie i Sogn og Fjordane er no om lag 100 000 kr. Den kan kanskje nokre bera, men rekninga om me mislukkast med å bruka heile landet, er eg redd blir stor for heile samfunnet.