Eg har sagt tidlegare, angåande Grunnlova § 82, at ein statsråd skal forhalde seg til sanninga og realitetane. Då synest eg det vert påfallande, eller eigentleg bortimot useriøst, når samferdselsministeren igjen snakkar om FrP og bompengar og at vi liksom auser ut bompengar i alle samanhengar. Realiteten og fakta i den samanhengen er at bompengeandelen gjekk ned frå 40 pst. til 28 pst. per prosjekt, altså ein kraftig nedgang per prosjekt. Vi bygde då vegar i bøtter og spann, det lukta asfalt, det var masse prosjekt, og då vart det sjølvsagt også fleire enkeltprosjekt – men andelen gjekk altså kraftig ned. Vi fekk 16 pst. i det valet, vi hadde ikkje fleirtal aleine, og det burde statsråden vite. Eg håpar det er siste gongen eg høyrer dette, for dette held rett og slett ikkje mål. Det er slik at vi har kjempa i denne salen, i sak etter sak etter sak, for å setje ned bompengane i mange prosjekt. Når det gjeld Ryfast, fremja underteikna og Morten Stordalen tre gongar framlegg om å kutte bompengane i det prosjektet. Den fjerde gongen, då Raudt også fremja det, vart det plutseleg fleirtal, fordi Senterpartiet skifta side. Det prosjektet vart sett ned med 33 pst. – 33 pst mindre bompengar. Ja, det nyttar faktisk å kjempe. Kvar gong sa samferdselsministeren det same, at vi auser på med masse bompengar, og det vi måtte forstå, var at det var lokalbefolkninga som ville det, og at det var lokalpolitisk forankra, osv. – same leksa som kjem no. Men vi har faktisk klart å setje ned bompengane. Kva skjedde då vi var i regjering? Vi kutta over 20 mrd. kr i bompengar, i lag med Høgre og dei andre borgarlege partia. Vi hadde eit bompengefritt Møre og Romsdal, mitt eige fylke – 1,3 mrd. kr. Etter at det vart ny regjering, med Arbeidarpartiet og Senterpartiet, gjekk det berre nokre veker før dei nye bommane kom. Kom ikkje her og sei framfor representantane at FrP ikkje kjempar for innbyggjarane og for å setje ned bompengane, for det gjer vi kvar einaste dag. Vi gjer det også i denne saka, vi kjem til å gjere det i andre saker, og vi kjem til å gjere det i all tid framover, for bompengar er urettferdig. Bilistane betaler så mykje for bil og bilrelaterte avgifter den dag i dag. Kvifor betaler vi vegbruksavgift? Bilistane skal betale for bilen, for drivstoff og for å bruke vegane, og så skal dei betale bompengar? Byvekstavtalane har også bompengar, og når elbilane ikkje betalte bompengar, så måtte dei få bompengar likevel. Det er jo grenser for kva bilistane skal betale. Vi kjempar mot bompengar, og vi kjem alltid til å gjere det.

Smarte løysingar, det var Bård Hoksrud inne på. Kvifor stod bussane i kø på sidevegane og kom seg ikkje inn i kollektivfeltet? Jo, det var kø og kaos overalt, og dei stod og stampa og kom seg altså ikkje inn i kollektivfelta, som var tomme. Då må ein gjere noko med det. I to år har elbilane vore ute av kollektivfeltet, og det har gjort det vanskeleg for bilistane. Det er det ikkje råd å kome vekk frå. Når ein er samferdsleminister i dette landet og snakkar om andre parti og rekneferdigheiter osv., må ein som minister iallfall setje seg inn i også dei nasjonale transportplanane til andre parti. Når ministeren står her og insinuerer at FrP ikkje ønskjer byutvikling, er det heilt rett som representanten Hoksrud sa, at det er konkret feil. Dersom samferdsleministeren hadde teke seg tid til å lese forslaget til nasjonal transportplan frå Framstegspartiet, ville han ha sett at der står det at vi skal ha ei byutvikling på same storleik som byutviklingspakka til regjeringa, på 20 mrd. kr – men utan bompengar. Det er grunnlaget, så å seie at vi ikkje ønskjer ei utvikling av byane, er direkte feil. Det skal bli interessant, når det gjeld rekneferdigheiter, å sjå kva regjeringa og samferdsleministeren kjem fram med av summar når dei i dag har vore ute i media og sagt at dei skal stille krav om nullutsleppsanleggsmaskiner. Maskinentreprenørenes Forbund, MEF, hadde ein rapport i fjor sommar som viste at med nullutsleppsmaskiner var det 89 pst. dyrare anleggsdrift. Det skal verte interessant å sjå kostnadene på alle prosjekt som kjem seinare, med tanke på at ein no skal krevje nullutslepp. – Det var no det. Vi ønskjer utvikling av byane våre, vi ønskjer at alle område og alle tilbod til innbyggjarane – det vere seg gangveg, sykkel, kollektiv, trikk, jernbane og buss, og bilen – skal kunne fungere i lag. Det er det vi ønskjer. Bilen er ikkje eit problem, bilen er ein del av løysinga. Det er det som er utgangspunktet, og då må ikkje andre parti forsøkje å framstille det som om vi i FrP ikkje ønskjer utvikling av byane. Det gjer vi, men vi ønskjer at folk skal velja sjølve, og at bilen har ein likeverdig posisjon med alle andre tilbod til innbyggjarane.

Eg må ærleg innrømme at når eg no har høyrt innlegga til representanten Kamzy Gunaratnam frå Arbeidarpartiet i ganske mange saker, synest eg det berre dreier seg om politikken til FrP, og at alt med FrP er gale osv. Då har representanten frå Arbeidarpartiet gløymt at det faktisk er Arbeidarpartiet som sit i regjering i dag. Dei har sete i regjering sidan 2021. Det har ikkje vore anna enn kø og kaos. Det har vore kø rundt Oslo. Det er stengde vegar. Det har vore kø i alle sidegater, og kollektivfelta har vore tomme. Eg køyrer der kvar veke, mange gonger. Det er ikkje mogleg å få det meir greinlaust enn det har vore den tida. Og ikkje nok med det: Om vinteren har det vore kø og kaos. Bussane har stått i sju steinar, toga har stått i sju steinar, alt har stått i sju steinar, og så snakkar MDG om at ein må ha samkøyring for å få det til å fungere, og representanten frå Arbeidarpartiet snakkar om politikken til FrP. Bilen er ikkje eit problem. Bilen er ein del av løysinga. Eg kjem frå hutaheiti, der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Når eg kjem til Oslo, ser eg sjølvsagt at det er viktig med både trikk, buss og jernbane, med kollektivt og kva det måtte vere, men bilen er også kjempeviktig. Fortel meg kor mange i dette landet som kan levere ungene sine i barnehagen i tøflar. Det er omtrent ingen, det. Dei må bruke bil. Det vert snakka om distrikta. Eg bur i distrikta. Eg veit kor viktig bilen er i heile Noreg. Bilen er ei nødvendigheit for den norske befolkninga – for den vanlege mann og kvinne som må ha bil i kvardagen, også her, i og rundt byen. Ein trur visst ein skal nå nullvekstmålet ved å fjerne bilen og gå til kamp mot bil og bilbruk. Ja, ein kan gjerne meine det og ønskje å gjennomføre den politikken. Det er sånn Arbeidarpartiet legg fram sin politikk – godt støtta frå resten av tuttifruttigjengen, med MDG osv. Eg har ingen respekt for at ein har så liten respekt for vanlege folks behov. Vanlege folk har faktisk behov for å køyre bil – for å kunne køyre ungene sine på skule, til barnehage, til idrettsaktivitetar og til alle andre aktivitetar dei treng. Det er ikkje eit problem. Då er det kanskje på tide å begynne å løyse opp i dette, slik at ein igjen kan bruke dei vegane som er, og at det ikkje berre er eitt eller to felt med bilar på og kollektivfelta står heilt tomme. Det er jo lang kø på sidevegane, og det klarer ein ikkje å løyse. Der stengjer ein heller vegen, for å lage det skikkeleg gale. Vi i FrP har våre løysingar. Eg gler meg til den dagen vi kjem i regjering igjen og kan vise korleis vi får orden på samferdselspolitikken – satsar på samferdsel, som vi gjorde dei sju åra vi sat i regjering. Det lukta asfalt over heile Noreg, og vi satsa i alle fall på samferdsel. Det er alt anna enn det dagens regjering gjer.

Dette er eigentleg berre ein kommentar til siste talar: Viss ein vil ha ingenting til å skje, så set ein ned ein komité. Det er jo det som skjer. Ein set ned komitear og har møte og høge smørbrød. Ein har det sikkert kjekt på desse møta. Men eg har ikkje sett ein politibil etter at dei har hatt desse møta. Det er lenge sidan dei har hatt dei møta. Eg har ikkje sett eitt tiltak i praksis. Det er like håplaust på Møre. Der er det dungevis med turistar både sommar og vinter og akkurat den same utfordringa. Kanskje det har vore spesielt i nord dei siste åra, men det er masse på Møre også. Det hjelper ikkje å setje ned komitear, og så skjer det ingenting. Nei, det må handling til, og då er det sånn at ein må vise det i praksis. Det å setje ned komitear for at ingenting skal skje, er det i alle fall liten vits i.

Vi – dei fleste, trur eg – kan vere ganske einige om at det er ganske mykje greinlaus køyring av turistar rundt omkring i Noreg på vinteren, men også om sommaren. Utgangspunktet er at turistane er her for å sjå landet. Dei fer svimande midt i vegen, slik det vert gjengjeve i ein del medieoppslag, spesielt frå Nord-Noreg. Dei kikar seg rundt i 50- og i 80-sona og lagar masse farlege situasjonar. Nøyaktig den same situasjonen ser eg nesten kvar veke, ikkje berre i sommarhalvåret, men også i vinterhalvåret. Eg køyrer stort sett 1 100 km i veka frå Sunnmøre og hit, og det er så mykje håplaus køyring at det er helt nifst. Kvar er tiltaka for å gjere ting betre? Regjeringa seier at dei skal bruke meir pengar på vedlikehald – eg ser ikkje det. Vintervedlikehaldet må eg berre innrømme at eg synest er vorte dårlegare. Dei fem åra eg har køyrt hit, synest eg det berre er vorte dårlegare og dårlegare. Det vert i alle fall ikkje betre og betre. Når det er sagt: Ein innfører eit piggdekkforbod – det skulle jo ha vore piggdekkpåbod for alle desse leigebilane. Det er berre å gå inn og sjå kor mange prosent det er. Det er mange, mange, mange, mange, mange meter kortare bremselengde med piggdekk enn med heilårsdekk eller dei piggfrie dekka som polerer vegane. Eg køyrer med piggdekk, og eg skal aldri ha på piggfrie dekk. Det er det umogleg å køyre med på Sunnmøre, der vi har fem årstider – ei ekstra årstid midt imellom. Det er ganske håplaust. Det eg synest er mest rart, er: Kvar er politiet? Det er nesten som å sjå Fantomet – nokon har høyrt om det, men ingen har sett det. Eg ser ikkje ein uniformert politibil i trafikkbildet. Eg har måtta ringje politiet for å få fjerna bubilar som ligg og surrar i 55 km/t i 90-sona oppover Gudbrandsdalen. Politiet takkar og bukkar, og litt lenger fram kjem det ein patrulje og tek ut bilen. Det er kanskje det viktigaste tiltaket ein kan gjere når det er problem med utanlandske sjåførar. Det er å få politiet til å fjerne dei bilistane som køyrer i 50 km/t i 80-sonen, slik det er gjengjeve i media, og faktisk ta dei ut av trafikken før dei gjer skade. Men politiet eksisterer ikkje. Dei ligg helst gøymde oppe i granbuskene for å ta oss om me køyrer nokre kilometer for fort. Der ligg dei og gøymer seg, men å kome seg ut med uniformerte bilar, noko som også verkar preventivt på alle som køyrer anten for fort eller for seint, det gjer dei ikkje. Her er det snakk om å ha tiltak som verkar, og få politiet ut når dei veit at det er krevjande situasjonar og krevjande føre. Det er det som skal til. Det er i alle fall et tiltak som det er mogleg å gjennomføre veldig raskt – ut av kontora.

Berre til dagsordenen: Statsråden (presidenten klubbar) skal svare på spørsmål eg stiller (presidenten klubbar igjen). Det gjorde han ikkje.

Ein kan gjerne gå 20–30 år tilbake i tid – eg forheld meg til min situasjon som representant no, og også den tida eg sat i Noregs Bank. Eg trur vi skal forhalde oss til det. Ein heilt annan sak: Finansministeren har snakka om at dersom ein tek ned prisen på drivstoff, då vert det subsidiar og tilskot frå staten. I dag fekk eg svar frå ministeren på eit spørsmål angåande kva som er den reelle prisen på drivstoff. Det viser seg at med ein drivstoffpris på 20 kr er halvparten av kostnaden avgifter som staten tek inn. Ein betaler altså 10 kr for drivstoffet og har i tillegg 10 kr i avgifter. Når Stortinget tek ned avgiftene, dvs. den meirbetalinga staten pålegg innbyggjarar og næringsliv å betale, kallar finansministeren det subsidiar og tilskot. Korleis er det mogleg å framstille det som subsidiar og tilskot, når det faktisk berre er ei meirbetaling – ei kraftig meirbetaling – i forhold til det staten tek inn på bensin og drivstoff?

Det er betydelege inntekter staten får frå olje og gass, det er det ikkje tvil om. Eg har lagt merke til at finansministeren er ute og krisemaksimerer litt – at viss ein kuttar i avgiftene, så vert det renteauking, og no sist var det litt åtvaringar rundt oljefondet. Underteikna er ein av få i Noreg som i tolv år har sete i øvste organ i riksbanken, i representantskapet i Noregs Bank. Eg har fungert både som nestleiar og som leiar i periodar. Då eg kom inn i 2006, var det 1 398 mrd. kr i oljefondet. Då eg gjekk ut tolv år etterpå, var det 10 000 mrd. kr, og no er det over 20 000 mrd. kr. Så kva er grunnlaget for at ein åtvarar om at det meste kan gå feil veg, for å seie det på ein fin måte?

«Sidan krigen i Ukraina starta og fram til no, også etter at ny krig i Iran har pågått, har den norske staten fått ekstreme ekstrainntekter på grunn av skyhøge og kraftig aukande olje- og gassprisar. Kan statsråden leggje fram kva den norske staten har tent av olje- og gassinntekter samla sett sidan krigen i Ukraina starta og fram til i dag, og dessutan kva differansen har vore dei ulike åra mellom budsjetterte inntekter i statsbudsjetta frå olje og gass og faktisk rekneskap for desse årlege inntektene?»

Å ta innbyggjarane på alvor er å lytte til folkerøystinga i dette området, som var samrøystes, både innbyggjarane og næringslivet, om bompengenivå. Det raud-grøne styret i fylkeskommunen den gongen sende oppmoding om ein ny bompengeproposisjon til Stortinget, som meir enn dobla bompengesatsane. No er det eit borgarleg styre i Møre og Romsdal fylke. Det er ikkje vits i for Møre og Romsdal fylke å sende oppmoding om ein ny bompengeproposisjon viss vi ikkje veit at det er eit fleirtal i Stortinget for å seie ja til vår oppmoding. Difor er det så utruleg viktig at Senterpartiet signaliserer det gjennom å støtte vårt forslag. Då kan vi sende ei oppmoding om ny bompengeproposisjon frå fylkeskommunen. Utan det er det ikkje nokon vits – då får vi ikkje fleirtal i Stortinget, for då vil det vere eit raud-grønt fleirtal for å seie nei. Difor oppmodar vi – og håpar at Senterpartiet støttar det, for utan det ingen bompengeproposisjon.

Ein kan velje å vere meir katolsk enn paven – det er det fullt mogleg å vere – men denne saka er heilt spesiell. Regjeringa innførte altså gratisferje til alle øysamfunn for å ta ned belastninga som det å ha ferje er for desse øysamfunna. Samtidig vil ein ikkje gjere noko med finansieringa av Nordøyvegen. Når ein innfører gratis ferje for alle andre øysamfunn, tek staten heile ferjekostnaden – både billettinntektene til fylkeskommunane og underskotsdekninga i kontraktane. Det synest staten det er heilt ok å gjere for alle øysamfunna i Noreg. Men å gjere noko med det dyraste bompengeprosjektet i Noreg, Nordøyvegen, som fell mellom to stolar rett før det vart innført, seier samferdselsministeren er heilt umogleg. Det går ikkje – då er det berre ansvaret til fylkeskommunen. Men kven er det som finansierer fylkeskommunen? Det er det staten som gjer – gjennom overføringar og skatteinntekter, sjølvsagt. Poenget er: Dette er eit heilt spesielt prosjekt i så måte. Det er også eit faktum at trafikkgrunnlaget har auka betydeleg i dette prosjektet. Dersom ein set ned passeringstaket, vil trafikken auke betydeleg vidare. Det er ingen ting som tyder på at ein vil ha økonomiske problem med å finansiere dette prosjektet. Ein får i dag inn mykje meir pengar enn det som låg til grunn i bompengeproposisjonen. Dette har vist seg i alle prosjekt: Når ein tek ned satsane, aukar trafikken ytterlegare. Ergo er det ganske sannsynleg at dette ikkje vil ha nokon økonomiske konsekvensar i det heile for den norske staten. Det skulle brått berre mangle at staten årleg bladde opp nokre kroner i tilskot. Ein kan gjerne seie at fylkeskommunane har store overskot, men det er jo ikkje sånn. I overskotet til Møre og Romsdal ligg både tunnelsikkerheitsforskrifta og rassikring inne, noko som gjer at halve overskotet plutseleg er vekke. Så er overføringane internt vekke, noko som gjer at det er knapt 100 mill. kr i overskot i det fylket. Så fylkeskommunen er definitivt ikkje noka gullgruve. Dette dreier seg om å ha eit spleiselag mellom stat og fylke som gjer at det kan verte leveleg for innbyggjarane i eit øysamfunn som har falle mellom to stolar, og som har fått den høgaste bompengebelastninga i Noreg, mens andre øyer i Noreg har fått gratis ferje. Det er så urettferdig som det går an å verte. Difor må den tilrådinga som vi står bak i denne saka, kunne få fleirtal. Vi ber fylkeskommunen sjå på dette. Vi er klare til å gjere eit nytt vedtak i Stortinget for ein ny proposisjon, dersom fylkeskommunen følgjer det opp. Eg tek nok ikkje mykje feil om eg trur at fylkeskommunen kjem til seie ja.

Eg får ta det fyrste spørsmålet ein gong til. Om fylkeskommunen kjem med ei oppmoding om å setje ned taket, vil statsråden likevel vurdere å kunne senke bompengetakstane ytterlegare for å gjere det betre for innbyggjarane og næringslivet, med bakgrunn i at Deloitte har dokumentert at det er 40 mill. kr å spare i året, gonga med 45 år? Det er det den norske stat sparar på at dette anlegget er bygd. Eg vil at statsråden svarar på om han vil vurdere å gjere noko med bompengebelastninga generelt, med bakgrunn i at ein sparar offentlege midlar på å ha bygd det som vart kåra til Noregs beste anlegg i 2022. Ein sparar altså offentlege midlar ved å ha bygd det prosjektet. Fylket får altså kome med ei oppmoding, men vil statsråden fylgje opp ved å gjere noko med bompengesatsane, når jo også alle andre øysamfunn har fått gratis ferje?

No svarar ikkje statsråden på det spørsmålet eg stilte, og det skal statsråden gjere. Eg stilte spørsmål om at den konklusjonen som er komen no, at det er 40 mill. kr i året i sparing i 45 år, at det er det den norske stat sparar på å byggje dette anlegget kontra framleis å ha ferje. Det er dokumentert. Det har vore oppe i fylkestinget, det er teke til vitande det Deloitte har gjort. Statsråden unnlèt berre å svare. Eg kan snu på flisa. Om fylkeskommunen i Møre og Romsdal gjer eit positivt vedtak om at dei ønskjer å setje ned taket – vil statsråden følgje det opp med å kome med ein ny proposisjon til Stortinget?

Dagens regjering med dagens samferdselsminister har innført gratis ferje for øysamfunna. Men det eine øysamfunnet som har falle mellom alle stolar, er Nordøyane, som rett før regjeringa innførte gratis ferje, faktisk fekk Noregs desidert dyraste bompengeprosjekt. Når Deloitte dokumenterer – dei reviderer også Noregs Bank, oljefondet og heile greia – at den norske stat sparar 40 mill. kr i året på å byggje vegen kontra framleis å ha ferje med dei krava som dagens regjering har sett. Ser då statsråden at det er fornuftig at regjeringa ser på den bompengebelastninga på det eine øysamfunnet som faktisk har fått Noregs dyraste bompengebelastning? Alternativet er gratis ferje.

I 2022 vart Nordøyveg-prosjektet kåra til Årets anlegg. Det var det mest spektakulære, det best gjennomførde og også det økonomisk beste prosjektet det året i heile Noreg, av alle byggeprosjekt. Det er ikkje rart at det prosjektet fekk den prisen, rett og slett fordi at når ein var ferdig med bygginga, gjekk det med mindreforbruk. Når vi fekk inn Deloitte – som elles har hatt ein sentral posisjon i Noregs Bank i mange, mange år – som laga ein rapport som synte at fylkeskommunen faktisk sparte 40 mill. kr i året ved å byggje prosjektet kontra framleis ferje, var det ikkje rart at ein fekk prisen. Det er realiteten. Storsamfunnet, om det er kommune, fylke eller stat, det speler inga rolle – det er denne salen, Stortinget, som finansierer også fylkeskommunane. Med det prosjektet der sparar ein altså 40 mill. kr i året kontra det å innføre nullutsleppsferjer og dei krava som ligg til ferjedrift i dag. Det er eit faktum. Det er også det einaste prosjektet eg kjem på i farta der Framstegspartiet har stemt for bompengar, rett og slett fordi prosjektet hadde folkeavstemming med alle innbyggjarane på øyane og alt næringsliv, der dei sa ja til bompengar med ferjeprisen pluss 40 pst. Det vart noko heilt anna i dei bompengeproposisjonane som kom til Stortinget, der det no altså er Noregs desidert dyraste bompengeprosjekt, med 186 kr per passering. Det er ingen over, ingen ved sida av – Nordøyvegen er det dyraste. Eg er klar over at det er eit fylkesvegprosjekt, men grunnlaget er at det er denne salen som har vedteke ein bompengeproposisjon som ikkje er hauka noko som helst. Den er Noregs desidert dyraste, og det kan vi rett og slett ikkje fortsetje med. Vi må ha ein kontakt med eigaren, som er fylkeskommunen, men det er staten som finansierer det, og det er denne salen som vedtek bompengeproposisjonane. Då må vi ha ei endring som får ned taket på passeringar, som gjer at iallfall lokalbefolkninga ikkje får den belastinga som er i dag. I dag er det mange familiar der ute som betalar snart 6 000 kr i månaden for éin bil. Mange av dei har to bilar, og då skjønar de at dei betalar meir enn husutgiftene sine på å kome seg til fastlandet. Det er totalt umogleg å gjennomføre. Soleis har vi fremja denne saka saman med Høgre og KrF og håpar det vert fleirtal for å setje ned taket på bompengebelastinga i det området. Bompengetakstane for næringslivet må òg setjast ned, slik at det er i tråd med andre bompengeprosjekt i Noreg og kan bli i tråd med det innbyggjarane og næringslivet faktisk stemte ja til.

Eg lurar verkeleg på kor lojaliteten til finansministeren ligg. Grunnlova er klokkeklar. Eg som representant må forhalde meg til Grunnlova i denne salen her, og eg er lutlei av å få omtrent truslar i media mot meg som representant og resten av Stortinget for at vi gjer eit ulovleg vedtak når vi følgjer Grunnlova. Spørsmålet mitt til finansministeren er rett og slett: Kor er lojaliteten – er det til det norske folk og dei norske bedriftene, er det til oss som representantar, er det til Stortinget eller er det til EU?

Grunnlova § 75 seier klart at det står til denne salen å fastsetje skattar og avgifter i Noreg. Finansministeren har vore ute og omtrent trua Stortinget med at det er ulovleg viss ein gjennomfører vedtaket, og at bedrifter må betale tilbake igjen avgift. Då er mitt spørsmål, for å snu heile saka: Har finansministeren vore ute og sendt same trussel ut til europeiske bedrifter, når finansministerens regjering har auka skattar, avgifter og CO2-avgifta dei siste åra, som då vil medføre ein disfavør for norske bedrifter og ein fordel for utanlandske bedrifter? Då skulle det vere rimeleg at den trusselen vart send til utlandet på same måten som den trusselen vi får når vi gjer vedtak i vår eiga nasjonalforsamling om våre eigne bedrifter. Har finansministeren sendt den meldinga til europeiske bedrifter, om å betale tilbake til Noreg?

«Finansministeren uttalte i debatten om kutt av drivstoffavgifter og likeså i media deretter at det berre vart nokre hundrelappar billigare, men at folket kunne få tusenvis av kroner i auka renteutgifter på grunn av faren for auka rente. Næringslivet og landbruket og dessutan innbyggjarane generelt er i spagat på grunn av skyhøge drivstoffprisar, matvareprisar, skattar og avgifter og høgt rentenivå. Har statsråden i det heile teke sympati for, eller forstår han, den alvorlege situasjonen for økonomien til næringslivet og for vanlege folk?»

Apropos vaksenopplæring: Det er ganske fantastisk å stå på denne talarstolen og måtte kommentere Arbeidarpartiet sine innlegg, som på ein flammande måte liksom har omsut for befolkninga også i denne saka. Det var meint som ein spøk, for det er jo stikk motsett: Ein prøver altså å kjempe med nebb og klør mot dei forslaga som ligg i denne saka, som både vi, Senterpartiet og Høgre har fremja for å faktisk gjere det betre og lettare for innbyggjarane og bilistane. Det representantane frå Arbeidarpartiet møter det med, er å prøve å latterleggjere dei partia som forsøkjer å ta ned bompengebelastinga i Noreg, som vi har gjort i ei årrekke. Når det gjeld vaksenopplæring. Ja, eg trur ein må setje seg ned og lese litt kva som skjedde i fjor i budsjettet og i vårt alternative budsjett, for vi hadde eit eige forslag som sa at vi bad regjeringa kome tilbake til Stortinget med dei ulike bompengeprosjekta for å kutte bompengane. Det hjelper ikkje å fremje ein sum i eit statsbudsjett for å kutte bompengane generelt på heile området. Regjeringa er nøydd til å kome tilbake igjen med ein og ein bompengeproposisjon for å faktisk kunne kutte dei pengane. Det bad vi om i eit eige framlegg. Så den i denne salen som forsøkjer å framstille det som at vi ikkje er mot bompengar i Framstegspartiet, det er – ja, eg blir sikkert klubba viss eg seier noko feil – det er i beste fall ei usanning, for det er ikkje riktig. Vi gjer det vi kan for å gjere det betre for befolkninga, for næringslivet, for innbyggjarane, gjennom å kutte i utgifter og skattar og avgifter også for bilistane. Vi er bilistane sitt parti. I denne saka og i veldig mange andre saker – ja, vi er klåre over at vi sat i regjering og ikkje hadde fleirtal aleine og var med på ei rekke saker der det blei bompengar. Men vi gjer i alle fall det vi kan for å kutte mest mogleg i bompengar der det er mogleg å få det til, som for eksempel i denne saka, og seinare kjem ei sak som gjeld Nordøyvegen. Vi gjer det fordi vi ser at det er nødvendig for å drage ned kostnadene i ein situasjon der dagens samferdsleminister og resten av regjeringa har sørgt for at kostnadsnivået til vanlege folk og næringsliv og bilistar har foke til himmels i heile Noreg. Så skal ikkje vi kunne jobbe for å få det billegare og betre for innbyggjarane, også når det gjeld bompengar? Sjølvsagt gjer vi det. Sjølvsagt kjem vi til å fortsetje med det. Ikkje gå på talarstolen her frå Arbeidarpartiet og forsøk med «dirty tricks». Det nyttar ikkje, det sømer seg ikkje, eg synest det faktisk er ganske useriøst når ein i Arbeidarpartiet ikkje ønskjer å gjere noko for å få betre forhold for dei som er bilistar og næringsliv, som får byrda med høge bompengar.

Det er mitt håp at landbruksministeren, som eg kjenner godt som ein fornuftig kar, har så pass mykje gangsyn at han ser at ein må lage forskriftene på ein slik måte at det tener landbruksnæringa og landbruket. Ein kan ikkje ha ordningar som gjer at det er umogleg å handheve og umogleg å handtere. Dette har ført til betydeleg betre avskyting, det er betydeleg tryggare og mykje mindre ettersøk. Ein tek ut dei dyra ein skal, og all jakt på hjort er kvotestyrt av kommunane, så det blir ikkje skote meir eller mindre ut frå kva sikte ein brukar. Det er dyrevelferd som er lagt til grunn, og landbruket klarar å ta ned skadane. Men då må ein lage forskrifter som ikkje er så byråkratiske at det vert mot si hensikt. Eg håpar landbruksministeren er med på å gjere det lettvint for landbruksnæringa innanfor det regelverket som statsråden har vist til. Det er det eg prøvar å ta opp, det er det som er poenget, at her må ein bruke litt sunn fornuft – og det håpar eg inderleg at ein ser av høyringssvara, for dei er ganske tydelege.

Eg har jakta hjort i meir enn førti år, så eg har ein viss bakgrunn frå det og eit grunnlag for mitt engasjement. Når eg ser høyringssvara frå store delar av hjortekommunane, flesteparten i Møre og Romsdal og i Vestland, som eg har fått kopi av no, er det ei unison tilbakemelding at det som kjem frå departementet, er bortimot greinlaust og at ein ikkje kan ha mykje kompetanse om korleis dette fungerer. At ein skal opne opp for bruk av termiske sikte i hjortejakt i ei forskrift kommunane skal utarbeide, er på ein måte greitt nok, Stortinget har også i vedtake bedt om ei forskrift, men det kan ikkje vere så greinlaust at det i ein MDG-kommune vert nei og i ein Arbeidarparti-, Senterparti- eller FrP-kommune vert ja. Det er store jaktområde som går over fleire kommunar, og ein kan risikere at ein jeger på den eine delen av valdet kan bruke termisk sikte, andre plassar kan han det ikkje. Det er altså hjorteforvaltning etter kvotar, og det er ei forvaltning som har ført til betydeleg mindre ettersøk. Ser ikkje statsråden at ein her må lage ei forskrift som er forsvarleg?

«Stortinget har vedteke ei ny viltlov, viltressursloven, som vart behandla i Stortinget våren 2025. I denne lova og i forarbeidet til lova var termiske kikkertsikte til bruk i jakt eit omfattande tema, der departementet ville forby dette og opne opp i gitte tilfelle for bruk etter eiga byråkratisk forskrift styrt av departementet. Stortinget derimot gjorde følgjande vedtak: ‘Stortinget ber regjeringen raskt utforme forskrift som fortsatt tillater bruk av termisk sikte i hjortejakt’. Har statsråden tenkt å gjennomføre Stortingets vedtak?»

Det er ein grunn til at stridsvognene går på diesel. Alt forsvarsmateriell går på diesel fordi det er heilt avgjerande i ei krise og ein krigssituasjon. Det er ein grunn til at dei fleste ambulansar og utrykkingskøyretøy går på diesel – og til og med på piggdekk om vinteren, ser eg, også her i Oslo. Det er det ein grunn til: Det er for at beredskapen skal fungere. Noreg tek mål av seg til å verte verdsmeistarar i alt som er dyrt, både drivstoff, straum og det meste, men ein skal òg vere verdsmeistarar i å imøtekome og innfri klimakrava og Parisavtalen. Ein aukar no til 70–75 pst. som ein skal dekkje inn innan 2035, og ein presterer å unnlate å ta skogen til inntekt for det, noko som kunne ha gjort at vi innfridde krava for lenge sidan. Kva gjer andre land? Kva skal Kina innfri? Jo, 7–10 pst. til 2035. Sånn kunne ein ha fortsett med ein del andre land – om det er i promille eller prosent, veit eg ikkje; det er så lite at det nesten ikkje er målbart – men vi skal altså redde verda i eit bitte bitte lite land som Noreg. Det er det vi i FrP er klare på. Fleire parti i denne salen lagar eit himla spetakkel fordi vi kuttar drivstoffprisane i ein situasjon der næringslivet, transport-, bygg og anleggsbransjen, no omtrent går dukken. Kva er beredskap? Jo, landbruksnæringa er beredskap. Transportnæringa er beredskap. Alle varene og tenestene som er på vegane i dag, er beredskap, og dei har ikkje anledning til å kunne bruke nullutsleppskøyretøy. Då går dei iallfall konkurs, dei som no held på å gå konkurs på grunn av høge drivstoffprisar. Alt er beredskap, og å påleggje fylkeskommunane og kommunane at alle offentlege køyretøy skal vere nullutslepp, kva medfører det av kostnader for fylkeskommunane? Berre på ferje og buss er det mykje høgare utgifter som vert påførte fylkeskommunane og kommunane enn dei 6,5 mrd. kr som no blir brukte for å kutte ned på drivstoffkostnadene til næringslivet – mykje høgare. Berre i mitt eige fylke, som er eitt av dei største ferjefylka, er det enorme kostnader på ferje og på buss som staden ikkje i det heile dekkjer inn. Dei må dekkje dei sjølve, gjennom å kutte i tenester på andre område, og sånn er det over heile Noreg. Beredskap er ganske mykje. Difor er eg veldig skuffa over at Senterpartiet spesielt ikkje støttar opp om dette. Det rammar distrikta, det rammar moglegheita for å kunne bu og leve i heile Noreg, og det rammar beredskap, som omfattar veldig mykje.

Det er litt synd at statsråden ikkje er i salen, men finansministeren har ved fleire anledningar sagt i dag at det berre er nokre hundrelappar som kjem til innbyggjarane, og ein får renteauke i fanget til mange tusen kroner. Eg må berre innrømme at eg er ganske lei av å høyre altfor mange gonger ganske arrogante statsrådar, og frå denne salen. Eg vil berre minne om at det etter § 75 i Grunnlova – det står klokkeklart – høyrer Stortinget til å fastsetje skattar, avgifter, toll og andre offentlege bører. Men det står også ein annan paragraf der, som heiter 82, og der står det: «Regjeringa skal gje Stortinget alle dei opplysningane som trengst for behandlinga av dei sakene ho legg fram. Ingen medlemmer av statsrådet må leggje fram urette eller villeiande opplysningar for Stortinget eller eit stortingsorgan.» Vi veit at Arbeidarpartiet, som Søreide heilt korrekt påpeiker, la fram noregspris dagen etter at Senterpartiet gjekk ut av regjering. Noregspris skulle koste 6–7 mrd. kr, 12 mrd. kr no i dei siste anslaga for 2025. Det var ikkje akkurat noka utgreiing som låg bak det, men i dag høyrer vi altså finansministeren som legg fram og nærmast truar fleirtalet i Stortinget om at det vert kraftige renteaukar viss vi vedtek å kutte avgiftene, som ligg til denne salen – ingen andre. Eg høyrer frå representantar frå Arbeidarpartiet, og også frå statsråden, det ein kan oppfatte som at ein ikkje ønskjer å gjennomføre det Stortinget her vedtek. Eg synest det er alvorleg, eg synest faktisk at det ikkje høyrer heime i denne salen. Eg vil at statsråden eller nokon frå regjeringa går fram på talarstolen og forklarar meg at når vedtaket er gjort her i Stortinget – det vedtaket er å setje ned avgiftene frå 1. april – blir det utført. For såpass må vi faktisk gjere på vegner av det norske folk, at vi fyller det regelverket og det som står i Grunnlova. Eg aksepterer ikkje at ein ikkje følgjer det, og eg vil stille spørsmål om det er villeiing frå statsråden når det faktisk blir hevda at det blir renteauke viss opposisjonen fremjar noko, men at det ikkje blir det viss Arbeidarpartiet og regjeringa gjer det.

Trygg økonomisk styring for kven? Kva er det som feilar dette landet, eller rettare sagt denne regjeringa? Dei fører ein politikk som gjer at landet i dag har kanskje verdas dyraste drivstoff, kanskje verdas dyraste straum, skyhøge skattar og avgifter, matvareprisar som ingen andre land kan sjå, og eit rentenivå som er skyhøgt. Og så snakkar ein om at det er trygg styring. Trygg styring for kven? Er det for staten? Er det staten denne salen er til for, eller er det faktisk for innbyggjarane? Det er innbyggjarane som er det viktigaste. Finansministeren snakka om rammer og trygg styring av økonomien, og at viss opposisjonen fremjar framlegg, går det den vegen høna sparkar, og viss Arbeidarpartiet gjer det stikk motsette, er det ingen problem. Kva for rammer snakkar ein om? Statsbudsjettet som vart lagt fram frå finansministeren har ei ramme med litt over 500 mrd. kr i oljeinntekter, med eit utgangspunkt på 67 dollar fatet med olje. I dag er prisen 107 dollar fatet – 107. Den har vore oppe på 119 dollar fatet, altså snart dobbelt så mykje som finansministeren la til grunn i ramma for oljeinntektene. Men gud forby viss denne salen bruker nokre milliardar til innbyggjarane. Det omtrent haglar inn milliardar per dag i ekstra inntekter til staten. Det er ikkje av betydning; ein kan altså ikkje bruke pengane. Når ein ser på statsbudsjettet i sin heilskap, er det ei ramme for kva ein skal bruke pengar på i dette landet. Men når det skjer ein situasjon som gjer at drivstoffprisane no er på over 30 kr literen, rammar det dei som har minst frå før, og det rammar næringslivet i heile Noreg brutalt. Vi høyrer om anleggsbedrifter og transportbedrifter som berre stoppar bilane sine fordi det ikkje er vits å halde på. Dei går konkurs viss dei køyrer. Vi høyrer om at det er dei rike som har elbilar. Det er ikkje dei som har lågast inntekter som har elbilar, som har råd til å kjøpe seg ny elbil. Dermed er det dei som har minst frå før, som må køyre med bensin- og dieselbilar, og som får den høgaste smellen når prisane er som dei er no. Så kva er det eigentleg som feilar dette landet? Staten vert rikare og rikare, og i takt med at staten vert steinrik, vert befolkninga og næringslivet fattigare og fattigare. Men vi har altså ikkje råd eller evne til å handtere ein situasjon som rammar næringslivet og innbyggjarane så hardt som han gjer no. Det er rett og slett umogleg å forstå. Kva er det som feilar landet? Kva er det som feilar denne regjeringa?

Eg forheld meg til NTP like mykje som statsråden tydelegvis gjer. Eg snakkar om to prosjekt som ikkje ligg inne i NTP – det er riktig. Men det eine prosjektet er innan eit område som statsråden har vore veldig opptatt av: å få ned antal hardt skadde og drepne i trafikken. På ein av dei verste vegstrekningane i Noreg når det gjeld antal dødsulykker og alvorleg skadde, altså E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa, kan ein ikkje bruke planleggingsmidlar. Der kan ein ikkje forsere noko som er så viktig for å ta vare på trafikantane og hindre at folk mister livet i trafikken, men på eit prosjekt i Møreaksen del 1, forbi Molde, som ikkje ligg i NTP, sender regjeringa no ut melding om at dei skal bruke pengar. Eg vil at statsråden forklarar meg kvifor ein heile tida snakkar om at det er så viktig å få ned antal hardt skadde og drepne i trafikken, når han i praktisk politikk viser det stikk motsette.

I Møre og Romsdal har vi prosjekt som ligg i siste seksårsperioden, f.eks. Voldatunnelen. Der har Vegvesenet gjeve klar melding om at dei ikkje har tenkt å lyfte ein finger eller bruke eit øre for å gå vidare med det prosjektet, for det ligg i siste seksårsperioden. Vi har Blindheim–Breivika, ein av dei mest ulykkesutsette vegstrekningane i Noreg, der ein har behov for regulering. To kommunar, Sula og Ålesund, ønskjer å regulere. Vegvesenet er klare. Dei ønskjer òg å forskotere. Det er ein av dei verste dødsvegane i Noreg. Samtidig ser vi ei regjering som ber om at Møreaksen del 1, i tunnel bak Molde, skal verte greidd ut og brukt pengar på – eit prosjekt som ikkje ligg inne i verken fyrste eller siste seksårsperiode i NTP. Så korleis i all verdas rike kan statsråden forklare korleis ein brukar pengar på prosjekt som ikkje ligg i NTP, mens når det gjeld prosjekt som ligg i NTP, seier Statens vegvesen at dei ikkje har tenkt å bruke ei krone?

«Statens vegvesen er for tida ute med høyring til fylka og kommunane om ny NTP. I høyringa kjem igjen samferdselsministeren sitt mantra ‘ta vare på det ein har og byggje nytt der ein må’, med sterke signal om at høyringssvara ikkje skal innehalde krav til nye prosjekt som ikkje alt er starta opp. Dette midt i ei tid då behovet for utbetring av trafikkfarlege og ulykkesutsette vegstrekningar er viktigare enn på lenge, likeså eit betydeleg behov for opprusting av samferdselsnettet til Forsvaret. Skal regjeringa nedskalere NTP igjen?»

I Molde-området, altså Molde–Vestnes, er det ei utfordring med auka trafikk. Vegvesenet har sagt at innan fem år må det stå ferdig nye ferjekaier både på Molde-sida og på Vestnes-sida. Alle skjøner at nokon ny tunell bak Molde by – med referanse til Møreaksen – ikkje vil vere ferdig innan dei fem åra. Det betyr at ein må byggje der ferjekaia er i dag. Det er i dag store utfordringar med massevis av lyskryss på E39 ut av Molde austover, som lagar veldig mange problem for trafikken i rushtidene. Det vi peikar på, er å få ta vekk mange av dei lyskryssa – enkle grep og tiltak som kan gjerast i eit null- til femårsperspektiv. Er det tiltak statsråden kan vurdere i lag med Vegvesenet, for å sjå på moglegheitene til å få gjort noko med det? Å byggje rundkøyringar og fjerne lyskryss har sterk tilslutning i regionen.

Dersom ein skal gjere tiltak for å få ned antalet hardt skadde og drepne i trafikken, må ein utbetre dei vegane som faktisk har dei utfordringane, sjølvsagt i tillegg til mange av dei andre tiltaka statsråden nemnde. I Møre og Romsdal har vi E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa. Blindheimstunellen er Noregs mest trafikkerte eittløpstunell. Der er det mange ulykker med hardt skadde og også dødsulykker. Vi hadde ei sak i Stortinget for ikkje altfor lenge sidan. Då ville ikkje statsråden støtte det, men ein skal altså gå vidare med eit prosjekt for Møreaksen som ikkje har dei vurderingane inne. Om ein ønskjer å få ned antalet hardt skadde og drepne i trafikken og å gjere noko med det, ser ikkje statsråden at ein er nøydd til å gripe fatt i områda med veldig høg trafikk og eit veldig høgt antal hardt skadde og drepne, omprioritere og ta grep der? Det er noko som openbert vil verke.

«I svar på spørsmål angåande Møreaksen frå Monica Molvær svarer statsråden at Statens vegvesen skal utgreie tunell forbi Molde til Julsundet til mange milliardar kroner, som ikkje er i NTP, og som i realiteten betyr at ferjestrekninga Furneset–Molde vert flytta til Julsundet, med ein gedigen omveg for alle som skal igjennom fylket. Samtidig ynskjer ikkje statsråden å løfte ein finger for ei av dei farlegaste vegstrekningane i Noreg, E-39 Solevågseidet–Moa. Bør ikkje statsråden heller prioritere å få ned talet på hardt skadde og drepne i trafikken?»

Vi veit jo at det er ein enorm prisvekst. Blant anna drivstoffprisane har gått til himmels – kostnadene har auka betydeleg, så det statsråden seier, er riktig. Men utgangspunktet er at det som vert meldt tilbake, er at ein får mindre brøyting for pengane enn ein gjorde for nokre år sidan, på grunn av den enorme kostnadsveksten. I tillegg har ein miljøkrava. Dette gjer at ein får mindre vintervedlikehald igjen for pengane på grunn av dei krava som finst, og den kostnadsveksten som har vore. Mange er opptekne av at det vert best mogleg konkurranse, størst mogleg konkurranse og at ein får flest mogleg aktørar inn i dette beredskapsarbeidet. Det er i den samanheng at mange peikar på at det i dag er for store og for få kontraktar, og at dei store entreprenørane på ein måte skvisar underleverandørane litt, og det vert vanskeleg for dei å verte med. Ein kan faktisk sjå at det har vorte ein del konkursar i selskap som har drive mykje med brøyting. Det å hauste erfaringar er greitt, men kan ein sjå på moglegheita for å ha mindre kontraktar, altså kontraktar med eit mindre omfang?

Auka miljøkrav og krav om å innfri dei, fører openbert til auka kostnader. Ein rapport MEF, Maskinentreprenørenes Forbund, kom med i fjor sommar, viste at det innanfor anleggsdrift er 89 pst. dyrare med nullutsleppskøyretøy enn med vanleg, konvensjonell drift. Klimatiltaka gjev altså store utfordringar. Ei anna utfordring som gjer at det vert høgare prisar, og som veldig mange aktørar nemner, er at det har vorte større og større kontraktar, og at det er færre, men større aktørar som har kontraktane, og som har underleverandørar under seg. Det er også færre som kjem seg inn i marknaden. Det er store kostnader knytt til å innfri dei 30 prosentane som statsråden viste til. Dette gjer at mange berre gjev blaffen i å vere med på anboda. Dei klarer det rett og slett ikkje. Er det mogleg for statsråden å vurdere å ha mindre kontraktar, altså ha eit mindre kontraktsomfang, og fleire kontraktar?

«Kostnaden på drifts- og vintervedlikehaldskontraktar har gått til himmels dei siste åra, og dette blir ikkje stort betre ved at Statens vegvesen no også ønskjer at el-brøytebilar skal inn i desse kontraktane. Kan statsråden gjere greie for kvifor desse kontraktene har auka så mykje i pris, og samtidig leggje fram kva kostnadsauken blir dersom el-lastebilar også skal nyttast til vintervedlikehald?»

På vegner av representantane Sylvi Listhaug, Joakim Myklebost Tangen, Monica Molvær, Harry Valderhaug og meg sjølv har eg gleda av å fremje eit representantforslag om å redusere bompengebelastninga på Nordøyvegen.

Dei tilbakemeldingane om bypakken som kom frå bl.a. representanten Geir Inge Lien, som også statsråden nemnte no nettopp, er ganske spesielle. Eg kunne ha halde eit ganske langt innlegg om innhaldet i desse bypakkane, men ein ting er bra sikkert: Strekninga på E136, som snart er ferdig bygd, hadde aldri vorte starta på viss ein hadde drege andre prosjekt inn i det. Det var det som var grunnlaget for at statsråden vår sa at viss ein skal ha inn mykje meir, ville porteføljen ha vorte kanskje tre gonger så stor som den som vart vedteken for E136, som er den bypakken som er i dag. Det ville ført til full ny behandling på alle felt, noko som ville ført til mange års utsetjing. Ein ville sannsynlegvis også hatt store problem med å få gjennom eit prosjekt til 10 mrd. kr, samanlikna med eit prosjekt til ca. 3 mrd. kr. Vi veit alle kor krevjande det er. Det var litt av grunnlaget og forhistoria til det. Når det gjeld prosjekt for så viktige trafikktryggingsområde, er det ei svakheit i systemet vårt – Nasjonal transportplan – at det er ei behandling i Stortinget utan noko fleirtal for ein plan. Det vert gjort nokre fleirtalsvedtak, men resten flyter på ein måte når det gjeld styring. Eg er klar over at Vegvesenet har sine styringssystem rundt NTP-en til regjeringa. No har vi igjen ei mindretalsregjering, med Arbeidarpartiet aleine, og det kan ikkje vere slik at viss det ikkje vert fleirtal for nokon NTP, så er det Arbeidarpartiet som aleine skal styre all samferdselspolitikk vidare. Det er ikkje demokratisk. Det er eit system som er fullstendig feil. Difor meiner eg at når det kjem viktige saker, med mange hardt skadde og trafikkdrepne i tillegg, må det vere mogleg å ta grep og innføre tiltak på vegar som er så farlege. Det var heile grunnlaget for å få fram den saka – å få sett i gang planlegging, prosjektering og å få ein plan for korleis ein kan få prosjektet inn i ein NTP, sjølvsagt seinare. Men for å kunne få han inn i ein NTP, må det faktisk vere planlagd og prosjektert. Vi veit alle korleis dette er. Det er i alle fall eit veldig dårleg argument å seie at vi ikkje la det inn i vårt eige budsjett, når vi i ei sak bad om å få ein plan for ei finansiering. Etter at planen er klar, ville det vore naturleg å få inn budsjettering. Det trur eg at Høgre også forstår – dei forstår seg ganske godt på pengar, trur eg. Det kan ikkje vere byråkratiet som skal styre alt dette. Ønskjer vi tryggare vegar og færre hardt skadde og drepne i trafikken, må vi evne å gjere noko med det – men det gjer vi dessverre ikkje i dag når det gjeld viktige vegar.

Det er eg for så vidt einig i. Vi må ha prioriteringar, men statsråden bekreftar jo sjølv at etter mange Dokument 8-forslag – kva slags inntrykk dei gjorde, veit eg ikkje, men det vart jo garantert registrert, for vi behandla det i Stortinget kvar gong – prioriterte ein til slutt Veibustkrysset på grunn av den trafikkfarlege situasjonen i det krysset. Då må det jo vere mogleg å behandle andre saker om andre vegar som er spesielt trafikkfarlege. Det er poenget mitt: Når ein her har ein heilt spesiell situasjon, med eit område som har så enormt mange ulykker at ein tek tak i eitt av kryssa som er farlege, mens det har skjedd endå fleire ulykker i hovudstrekningane vidare, må det vere mogleg å ta grep som kan få ned talet på hardt skadde og drepne. Det er poenget mitt. Eg forstår at det er svært vanskeleg, men det burde det ikkje vere. Eg håpar inderleg at statsråden kan bekrefte at det går an å gå ut av boksen og prioritere slike prosjekt.

Det er eg fullstendig klar over, og det er bra at regjeringa tok tak i Veibustkrysset etter at underteikna og Sylvi Listhaug fremja kanskje tre, fire eller fem Dokument 8-forslag. Til slutt tok regjeringa saka, og det er vi veldig glade for. Det viser at det nytter å stå på; det er akkurat det vi gjer no også. Det er rett at det ikkje vart stemt over Nasjonal transportplan, og at det er førande for det arbeidet som ligg, men det opnar også opp for at ein faktisk kan ta grep når det er heilt nødvendig for veldig viktige vegstrekningar. Det er det som er grunnlaget her. Skal vi kome oss vidare og få det prosjektet inn i Nasjonal transportplan i framtida, er ein heilt avhengig av å kome vidare i planlegginga og prosjekteringa. Det er slik i Stortinget – og slik må det vere – at ein må kunne ta spesielle grep når ein ser at heilt spesifikke vegstrekningar er veldig ulykkesutsette, som denne strekninga er. Er det fullstendig umogleg?

Når det gjeld NTP, som det vert snakka om heile tida, er systemet slik at det ikkje var nokon nasjonal transportplan som fekk fleirtal i behandlinga. NTP-en frå Arbeidarpartiet og Senterpartiet kom frå eit mindretal. Vi hadde vår eigen NTP og var i mindretal. Høgre sin NTP var òg støtta av eit mindretal. I NTP-en til Framstegspartiet var dette prosjektet inne som eit viktig prosjekt. Det sto ikkje i forslaget til NTP frå den dåverande regjeringa, altså Arbeidarparti–Senterparti-regjeringa. Når ein har så mange trafikkulykker, meiner regjeringa at det ikkje er nødvendig å ta fatt i slike prosjekt, som er enormt trafikkfarlege, eller er ein nøydd til å vente på prosedyrane, mens folk vert hardt skadd og drepne, fordi ein ikkje evnar å kunne ta grep når det er så alvorleg som det er på den strekninga?

Denne saka her viser litt av den frustrasjonen iallfall underteikna har knytt til spesielt samferdselssaker og korleis ting fungerer i dette huset her, på ein veldig god måte. Representanten Geir Inge Lien, Høgre og Arbeidarpartiet stod i valkampen og lova høgt og tydeleg at dette prosjektet, Solavågseidet–Blindheim–Moa – til representanten Geir Inge Lien: Solavågseidet–Blindheim kjem før Moa – skulle ein byggje. Alle skulle prioritere det prosjektet. Det var berre å køyre på, det var ikkje måte på korleis ein skulle prioritere det. Forslaget er ikkje at ein skal løyve pengane i dag, ein ber om å få ein plan for korleis ein har tenkt å gjere det med prosjektering, planlegging og også finansiering. For å kunne få det inn i ein framtidig NTP, må ein faktisk ha den rekkefølgja, og ein må gjere det for å kunne få dette opp og fram i prosjektering. I førre periode stod vi her i ein initiativdebatt angåande trafikktrygging og trafikksikkerheit. Vi var alle partia einige om at antalet hardt skadde og drepne i trafikken er ei kjempeutfordring. Tala for 2025 vart dessverre høgare enn tidlegare, og vi ser det dessverre så langt i år òg. Alt dreier seg om å gjere alle moglege tiltak for å få ned antalet hardt skadde og drepne i trafikken. Det er vi alle hjartans einige om, men der stoppar det. Det stoppar gjennom at vi i FrP faktisk ønskjer å gjere noko med det. Grunnen til at vi tok opp den initiativdebatten, var å få gjort noko med dei farlegaste vegane vi har i landet. E16 Skaret–Hønefoss er kanskje den aller verste. Ein veg som kjem veldig høgt opp på lista – han er sannsynlegvis nummer to – er akkurat denne strekninga her. Det er enormt mange alvorlege ulukker og mange dødsulukker der. Det er ei kjempefarleg vegstrekning, med opp mot 25 000 bilar i ein eittløpstunnel. Det er Noregs mest trafikkerte eittløpstunnel, og det smell i tide og utide. Kva gjer vi som storting då? Kva gjer vi som politikarar? Når systemet ikkje fungerer, er det vårt ansvar som politikarar faktisk å gjere noko med det, men det evnar vi ikkje. Då snakkar vi om ein nasjonal transportplan som ikkje eksisterer. Det er ingen vedteken nasjonal transportplan. Det er seks prosjekt som vart vedtekne i seks romartalsvedtak, men NTP-en er ikkje vedteken. Det er ein Arbeidarparti–Senterparti-NTP, som hadde mindretal. Vi hadde eit mindretal, Høgre hadde eit mindretal, SV og andre parti hadde mindretal. Det er ingen NTP som gjeld i dag, så slutt og snakk om det – det vert berre heilt feil. Eg er skuffa over at ingen har vyar, ingen har idear om kva som skal til for å få trafikken tryggare på den strekninga – eller for den saks skuld andre strekningar. Det er synd. Det er synd for bilistane, det er synd for trafikktrygging. Eg tek opp forslaget vi hadde.

Når systemet sviktar, er det politikarane sitt ansvar å reagere, og det hastar. Når nokon får eit tungt og stort hjarteinfarkt, må det vere likeverdige krav til at ein får den same pasientbehandlinga uansett kvar ein bur i landet, og uansett flyvêr, reisetid osv. Det må vere eit krav. Sånn er det også i Møre og Romsdal. Om eg får hjarteinfarkt heime, der eg bur, langt ut i hutaheiti, kan rullegardina sikkert berre gå ned. Det å kome seg til St. Olavs hospital er ikkje noka enkel sak. Då har ikkje eg det same tilbodet som når eg f.eks. reiser til Sverige og besøkjer dottera mi. Sverige har 29 PCI-senter, vi har 11 i Noreg. Det er heilt ufatteleg at Sverige, i område etter område, har det vi aldri klarer å få til. I landet vårt, med høge fjell, fjordar og dårleg vêr, klarer vi altså ikkje å få det til. Det er byråkratiet som skal styre. Når eg høyrer på statsråden, verkar det som vi politikarar er ein klamp om foten som ein på ein måte må få vekk, for ein må jo forstå at vi kan ikkje gjere vedtak i denne salen som overstyrer ikkje-folkevalde system i helseføretaka. Når systemet sviktar, er det vårt ansvar som politikarar å handle. Det må vi aldri gløyme. Det er openbert behov for eit PCI- senter i Møre og Romsdal og i Ålesund. Avstandane er enorme. Det er i Møre og Romsdal og nordpå ein har dei store utfordringane med avstand, og det må ein ta på alvor. Og eg må seie at eg ikkje er imponert. Det skal utgreiast, og det skal planleggjast. Framdrifta og effekten i denne salen er omtrent som å sjå måling tørke. Det skjer ikkje, det er ikkje framdrift, det skjer jo ingenting. Eg er van med at heime, i Møre og Romsdal, i næringslivet og andre stader, der eg har jobba tidlegare, får vi ting gjort når det er behov for det. Det kan ikkje vere tvil om at det er behov for eit PCI-senter i Ålesund. Når det er sagt, er det kanskje størst fare for å få hjarteinfarkt på denne talarstolen. Når ein høyrer på debattar og engasjerer seg, som i alle fall underteikna gjer, er det kanskje størst fare for at ein får det her. Og då er det mange alternativ for å kome seg raskt av garde. Eg kan for min del ta med meg det som positivt, men det hjelper altså ikkje dei som bur i Møre og Romsdal, som er bekymra for denne tenesta. Difor kjempar vi for PCI-senter i Ålesund, og difor håpar eg at Høgre og andre no tek til vitet og blir med og får dette på plass. Vi treng ikkje fleire utgreiingar, vi treng ikkje fleire planar, vi treng ikkje meir somling – det er det same som å sjå måling tørke, det må folk hugse på.

Eg veit ikkje om tidlegare talar frå Arbeidarpartiet har brukt auga sine til å lese, men vi har altså lagt inn 500 mill. kr til ekstra kjøp av rehabilitering frå private og 1 mrd. kr ekstra til sjukehusa. Vi har ein annan finansieringsmodell på investeringar som hadde sørgja for at helsetenestene i Møre og Romsdal ikkje vert raserte. Bruk auga og les – det trur eg hadde vore ein idé. Eg har ei forplikting til veljarane og innbyggjarane. Når eg då ser at eit ikkje-folkevald organ som Helse Midt-Noreg gjer heilt greinlause ting ved å leggje 70 pst. på pris på helsetenestekjøp, er det mi fordømte plikt faktisk å stemme det ned og stoppe det. Det er mi plikt her i denne sal. Det er det eg skal gjere. Det er difor eg sit her.

Kor har vi vore, spør Høgre. Vi har stått på denne talarstolen og kjempa for dei viktige sakene, som f.eks. rehabiliteringssenteret på Mork, som Høgre sørgde for å få fleirtal for å leggje ned – blant anna. Høgre sørgde også for å få fleirtal for ikkje å gjere noko med helseføretaksmodellen. Høgre sørgde for ikkje å gjere noko med Helse Midt-Noreg, helseføretaket som vi ønskjer å leggje ned, som er det store problemet for Møre og Romsdal, og som gjer at vi faktisk står i den økonomiske situasjonen som vi er i. Så kor vi har vore? Vi har vore her. Vi står for det vi meiner, mens Høgre kvar einaste gong har dilta etter Arbeidarpartiet og sørgd for fleirtal med Arbeidarpartiet i sak etter sak. Det som er grunnlaget her no – og eg må berre innrømme at eg er så lut lei av å høyre om økonomi og kroner, og at vi ikkje har råd til noko, ikkje ein døyt. I 2006 kom tal frå Noregs Bank. Det var 893 milliardar i oljefondet. Tolv år etterpå var det 10 000 milliardar, og i dag er det 21 000 milliardar. Ein har altså ikkje pengar. Statsråden kan gjerne utfordre meg på økonomi, på kvar vi skal finne nokre hundre millionar i Midt-Noreg. Det svaret trur eg vi har gjeve mange gonger gjennom våre forslag, der vi ønskjer å gjere tiltak som hadde sørgd for at vi ikkje gjer noko så greinlaust som å finne på å finansiere bygging av nytt sjukehus i Molde og rehabiliteringa i Ålesund gjennom drift, gjennom å kutte i legar, sjukepleiarar og helsepersonell. Og så skal vi no kutte i rehabilitering for å finansiere det same. Er det mogleg? Så snakkar ein om at eg skal finne 200 millionar. Det seier statsråden. Eg var freista til å seie at statsråden kan gå tilbake til sin eigen statsminister og sørgje for at han hentar heim att nokre hundrevis av millionar frå utanriks og andre område, der dei rasar rundt i heile verda og sløsar vekk pengar. Det er altså så mykje sløsing med pengar i dette samfunnet, som vi kan bruke på gode tiltak. Så kom ikkje her og snakk om at eg skal finne 200 millionar. Eg sit ikkje i regjering. Ministeren sit i regjering, og han må sørgje for at det er eit finansieringssystem til helse, og til Helse Møre og Romsdal, som gjer at vi slepp å kutte i viktige tenester for Møre og Romsdal. Eg er folkevald, og de andre er folkevalde, og vi representerer våre eigne fylke. Eg representerer mitt eige folk i Møre og Romsdal, som er vettskremte over at vi ligg an til å bli eit annleis fylke med omsyn til helsetenester. Vi får dårlegare tenester på alle moglege måtar. No er det Muritunet som er under press. Eg spør innbyggjarane: Kva skal vi støtte? Jo, Muritunet – våre tenester, ikkje byråkratiet. Pengane skal ikkje brukast på alt mogleg anna, men på det som innbyggjarane ønskjer, og då er Muritunet Rehabilitering i Møre og Romsdal det viktige, og ikkje byråkratiet i Helse Midt-Noreg i Trøndelag.

Det er eit ordtak der det heiter at det er for seint å snyte seg når nasen er vekk. Det er altså ikkje ein dag for tidleg at desse helseføretaka vert stoppa. Alle dei leiarane i helseføretaka som vert sette inn av regjeringa, som sikkert er lojale mot regjeringa, men som ikkje har ein snev av kontakt med grasrota – det er ikkje ein dag for tidleg at dei vert stoppa. Underteikna, faktisk i lag med Sosialistisk Venstreparti og Raudt, har f.eks. kjempa i Møre og Romsdal for å hindre at viktige rehabiliteringssenter vart lagde ned. Helseministeren løfta ikkje ein finger før Aure rehabiliteringssenter vart lagt ned i 2023. Den 1. februar vart Mork rehabiliteringssenter i Volda lagt ned. Mellom 3 000 og 5 000 innbyggjarar gjekk i fakkeltog og protesterte. Verken helseministeren eller nokon frå Arbeidarpartiet eller Høgre var der og støtta folket eller lytta til folket og høyrde kva innbyggjarane og brukarane faktisk meinte. Senteret vart lagt ned. Senterpartiet var også med på å leggje ned desse to sentera i Møre og Romsdal. At Senterpartiet og Toppe no har snudd, er veldig bra, men det er ikkje ein dag for tidleg, det heller. Det systemet som er i helseføretaka – som ikkje har kontakt med grasrota eller med det folkevalde systemet, og tydelegvis ikkje med brukarane, for det er ikkje så viktig – skal altså no lyse ut anbod der dei skal spare pengar. I Møre og Romsdal skal ein f.eks. kutte i tilbodet, kutte legar og sjukepleiarar. Helsefagarbeidarar mistar jobbane sine. Ein skal kutte kostnader overalt for å dekkje inn bygging av eit nytt sjukehus i Molde og ny utbygging i Ålesund. Det ligg bak at ein no også kuttar i anboda. Ein skal altså ha mindre fokus på kvalitet og kompetanse og meir på pris og økonomi – ikkje tenestene til innbyggjarane. Mork rehabiliteringssenter, som vart lagt ned, var eit av dei desidert beste sentera i landet innanfor arbeidsrehabilitering, men spesielt innanfor hjerneslag. Denne kampen må vinnast. Ein må stoppe dette. Til slutt må eg berre innrømme at eg vart skikkeleg provosert då eg sat og høyrde på debatten i førre sak, og eg vert ikkje mindre provosert no, når eg høyrer at statsråden går til frontalåtak mot Stortinget og insinuerer at han ikkje vil følgje Stortingets vedtak. Det er veldig, veldig spesielt, det må eg innrømme. Slik kan vi ikkje ha det. Eg er glad for at det vert eit nytt fleirtal, og at det faktisk er tenestene til pasientane og innbyggjarane som no vert sette i høgsetet.

Eigentleg var det jo påvist samrøre mellom Helse Midt-Noreg og Polaris Media før ein fekk denne utnemninga. Vi ser ein betydeleg debatt i befolkninga i Møre og Romsdal og i Trøndelag rundt helseføretaka, og vi set eit stort spørsmålsteikn ved det som skjer. Koch sit jo som styreleiar og direktør i Polaris, men han sit også som styreleiar i Adresseavisa og i massevis av andre aviser. Ein ser at det er eit samrøre og ei binding også opp mot Helseplattforma og andre område, og det har vore eit stort debattgrunnlag i Møre og Romsdal og Trøndelag. Det er det som dannar grunnlaget for den store debatten rundt utnemninga av direktøren i Polaris som ny styreleiar i Helse Midt-Noreg. Ser ikkje statsråden at når dette er lagt til grunn, er det eit viktig argument for at det svekkjer tilliten til heile Helse Midt-Noreg?

Når det gjeld habilitet, er det ein viktig føresetnad at det er til stades i alle samanhengar i samfunnet vårt. I eit brev til Helse- og omsorgsdepartementet svarar departementet at det for departementet er av avgjerande betydning at det er stor tillit til helseforvaltninga. Det er viktig. I det same brevet vert det problematisert eit forhold der ein som heiter Gunnar Bovim, er leiar i valkomiteen for Polaris Media, hvor Koch er konsernsjef. Bovim er altså den som har mest innflytelse på kven som skal sitje i styret og styre. Bovim er også styreleiar i Helseplattforma, hvor Helse Midt-Noreg er hovudeigar. Koch er den som har mest innflytelse på om Bovim vil fortsetje i dette vervet eller ikkje. Det er dette samrøret det vert vist til. Meiner helseministeren at han og departementet ikkje har noko ansvar for å sjå til at eit slikt samrøre ikkje skjer?

«I svar på skriftleg spørsmål tek statsråden ingen sjølvkritikk for at han har utnemnt direktøren i Polaris Media til ny styreleiar i Helse Midt-Noreg, ei utnemning som openbert må innebere habilitetsvurderingar opp mot media si uavhengigheit i viktige samfunnsspørsmål. Dette har skapt svært stor debatt i regionen. Det blir ‘som å setje Mikkel Rev til å passe hønsegarden’. Forstår ikkje statsråden det alle andre forstår, at utnemning av direktøren i Polaris Media til ny styreleiar i Helse Midt-Noreg er sterkt problematisk?»

Det er akkurat det underteikna gjer. Vi brukar 140 mill. kr meir på ferjedrifta i Møre og Romsdal enn det vi får løyvingar til. Fylkeskommunen er utsett for akkurat den same løns- og prisstiginga på alle område, som gjer at fylkeskommunen ikkje kan trylle. Eg klarer ikkje å trylle med dei rammene som fylkeskommunen får. Vi i FrP kuttar med over to milliardar i rammene til fylkeskommunane på administrasjon og overfører det til samferdsel og til vidaregåande skule. Så det treng ikkje statsråden å nemne, for vi tilfører det same pengebeløpet. Alt dreier seg om kostnadsveksten, som er så formidabel. Det er umogleg å handtere det. Når grunnlaget er så skeivt som det er, vert det håplaust både på fylkesvegferjene og på fylkesvegane. Det var poenget mitt med spørsmålet. Statsråden lovde i eit tidlegare spørsmål å kompensere for nullutsleppsutgiftene, og no seier han at han ikkje har tenkt til å gjere noko som helst. Meiner statsråden at han ikkje har tenkt å gjere noko som helst for å jamne ut desse urettferdigheitene, f.eks. mellom riksvegferjene og fylkesvegferjene?

Statsråden sa ingen verdas ting om ferjedrift, og det er kanskje med hensikt. Når ein ser på ferjedrifta og fylkesvegferje kontra riksvegferje, også med krava om at det no skal vere nullutsleppsferje på både fylkesveg og riksveg, er det 110 fylkesvegsamband og 16 riksvegsamband. Riksvegsambanda har i snitt 245 mill. kr per samband, mens f.eks. fylkesvegsambanda i Møre og Romsdal har 43 mill. kr per samband. Møre og Romsdal er det største ferjefylket og har mange av landets største ferjestrekningar, som f.eks. Aursneset–Magerholm og Hareid–Sulesund. Dei har då 43 mill. kr kvar til drift, mens dei tilsvarande ferjene på same størrelse i Møre og Romsdal altså har 245 mill. kr. Kva har statsråden tenkt å gjere for å behandle dette likt? Det er like ferjer.

«Det er i dag 44 000 km med fylkesveg, og vedlikehaldsetterslepet er formidabelt og langt over 100 mrd. kroner. Dei fleste køyrer kvar dag på ein fylkesveg, men løyvingane frå fylkeskommunen til drift og vedlikehald står rett og slett ikkje i stil med det Stortinget løyver til det same for riksvegane. Kan statsråden leggje fram kva løyvingane årleg ville vore til fylkesvegane for drift og vedlikehald på veg og ferjer, dersom løyvingsgrunnlaget for riksvegane og riksvegferjedrifta vart lagt til grunn?»

Eg hadde eit spørsmål tidlegare til statsråden angåande det med digital skilting, som er veldig fornuftig i forhold til anleggsarbeid som går i veka, men der det er opphald i helgane. I dagens verd ville det vore ei enkel sak med digital skilting å gå frå å nedskilte til 50-60-70 og opp att på 80 når det ikkje er anleggsarbeid. Det var eit positivt svar frå statsråden, eigentleg. Eg har fått veldig mange meldingar om at dette er noko som ein eigentleg burde vurdere. Er dette noko som statsråden vil sjå litt nærare på? Digital skilting vil ta vekk ganske mykje av utfordringa innanfor skilting, på veldig mange område.

Eg ferdast dessverre ganske mykje på vegane. Eg køyrer ca. 1 100 kilometer i veka og ser veldig mykje rart. Både på E6 nordover, på rv. 15 osv. er det ganske mykje vegarbeid. For eksempel på Tretten, der det er eit par hundre meter kor det har stått eit 50-skilt i ei 80-sone. Det var jo vegarbeid på Tretten då dei bygde ny bru der, og vegen er altså akkurat like brei der som resten av vegen, men det er nedskilta frå 80 til 50 i to hundre meter. Det er ganske så uforståeleg, og det har etter mitt skjøn ingenting med vegarbeid å gjere. Det same gjeld på rv. 15 lenger nord. Der har det vore akkurat same opplegget. Dei mest farlege er jo desse skilta som vert sett igjen, og gløymt igjen. Når ein kjem på glatt føre og det plutseleg i 110-sona står eit 70-skilt, då skjønar alle kva som skjer med nye, moderne bilar. Spørsmålet vidare er: Har Statens vegvesen tenkt å ha system som fangar opp dette betre? Det må vere sånn at det er folk i Statens vegvesen som ferdast på desse vegane og klarar å fange opp dette betre?

«Underteikna har ved fleire anledningar stilt spørsmål til samferdselsministeren om skilting på norske vegar. Dette gjeld spesielt slendrian med direkte slurv frå entreprenørar langs vegnettet, der skilt står både ulovleg og unøyaktig og til tider er direkte trafikkfarlege. Skilt for vegarbeid blir ikkje fjerna i helgar eller feriar, og blir ofte ‘gløymde igjen’, andre skilt er direkte uforståelege. Feil skilting kan vere trafikkfarleg. Har statsråden no snart tenkt å ta fatt i dette og gjere noko med dette?»

I juni i fjor la Maskinentreprenørenes Forbund, MEF, fram ein rapport som viser at anleggsdrift med nullutsleppsmaskinar er 89 pst. dyrare enn med konvensjonelt drivstoff. Kostnadsnivået innanfor bygg og anlegg og transport har gått til himmels dei siste åra med tanke på både drivstoff, stål og prisar på alle område. Statsråden sa i svar til Bård Hoksrud at storsamfunnet må ta kostnadane med den kostnadsveksten på nullutslepp og det andre. Då er spørsmålet eigentleg: Når har regjeringa tenkt å satse på samferdsel og auke løyvingane? Både transport- og bygg- og anleggsbransjen slit med at prisane har gått til himmels, og viss ein skal bruke nullutslepp, vert det 89 pst. dyrare – på beredskap, på brøyting, på anleggsdrift, som er viktig både for beredskap og for å halde Noreg oppe. Har statsråden tenkt å finansiere dette og ta dei kostnadane?

Det er noko som heiter å prate mot betre vitende. Det gjorde faktisk representanten Indgaard angåande påstanden om at underteikna ikkje syklar i Oslo. Det har eg faktisk gjort ganske ofte, for i Oslo køyrer eg ikkje bil. Om nokon trur at eg køyrer bil frå Grønnegata til Stortinget, gjer eg ikkje det. Eg går eller syklar. Så det var det ein kallar total skivebom – og det er NM i skyting neste veke i Lillehammer, og eg har skote der, så eg trur eg kan seie det sånn. Alt dreier seg om å sjå verda for det han er, og det prøver eg å gjere; eg prøver å sjå kva som er viktig i forhold til trafikkbildet, både i by og land. Eg er ikkje ueinig med statsråden som seier at reguleringar er viktig i mange samanhengar. Reguleringar er viktig, både på veg og for bil og sykkel, og kva det måtte vere, men det saka gjeld no, er om ei regulering, eit forbod, der ein tek vekk sparkesyklane frå eit litt meir spreidd bruksområde til å putte dei inn berre saman med bilane, er eit tiltak som vil forbetre forholda og gje mindre ulukker. Eg trur ikkje det. Eg trur det stikk motsette vil skje. Det høyrest ut som bilistane er eit problem for Venstre-representanten frå Oslo. Eg har jobba med samferdsel i 30 år i alle samanhengar. Vi har òg byar i Møre og Romsdal, og sjølvsagt er det annleis enn i Oslo. Men bilen er ikkje eit problem. Bilen er ein del av løysinga – i lag med sykkel, gonge og kollektiv. Det er vårt poeng i FrP. Det som er utgangspunktet, er at det heile tida er eit angrep på bilen. Viss eg hadde køyrt i Oslo og berre skulle halde meg til trafikkreglane for å køyre bil, hadde eg kome til å køyre over mange sparkesyklar og syklar, fordi eg gong etter gong måtte stoppe for ikkje «å flate ut» ein trøsykkel eller ein sparkesykkel. Det er det både Bård Hoksrud og eg seier: Reguleringar er greitt, men forbod er ikkje alltid det som gjeld. Ein må inn, og så må ein sørgje for at bilistane, syklistane og sparkesyklistane følgjer regelverket som er i dag, og følgjer dei reguleringane som statsråden snakka om. Det hjelper ikkje å kome med nye reguleringar viss ein ikkje følgjer opp dei reguleringane som allereie eksisterer. Det er det vi meiner. Ein løyser ikkje eit problem med å skape nye problem. Ein løyser ikkje eit problem med å ha endå fleire reguleringar som ikkje blir følgt opp. Å følgje opp dei reguleringane som finst, burde vere statsrådens oppgåve, ikkje å kome med fleire påbod. Det er vårt poeng. Og så er det lurt å sjekke fakta, som Indgaard ikkje hadde gjort, før ein uttalar seg om ting.

Kø og kaos og forbod – å gjere det vanskeleg er på ein måte medisinen til dagens regjering og Arbeidarpartiet på alle område. Ein trudde ein skulle få det betre i byen og mindre kaos gjennom å stengje kollektivfelt og vegar osv., men det er vorte stikk motsett. Det er vorte mykje, mykje verre. No skal ein igjen ha forbod og påbod og elsparkesyklane ut av gangfeltet. Då lurar eg på: Vert det færre ulykker eller færre farlege situasjonar om alle dei elsparkesyklane som fer i alle himmelretningar, berre skal vere i vegbanen? Eg vil ikkje ha dei i vegbanen. Eg vil ha dei spreidde sånn som i dag, for då får ein ei fordeling av det. Det er heilt rett, det representanten Hoksrud sa. Det er irriterande for ein kar frå hutiheiti i dag å kome ned til Oslo og stå og prate med politiet og sjå på at både syklistar og elsparkesyklistar fer som villmenn gjennom sentrum. Vi som er bilistar, skal få høgare bøtesatsar, og politiet spring etter oss for alt mogleg, men for dei som kjem på sparkesykkel eller sykkel, er det fritt fram til å gjere akkurat det ein vil. Det er jo det som er problemet. Det er der ulykkene skjer. Det er jo det som skjer. Det vert jo ikkje betre av å putte alt inn i vegbanen, der desse elsparkesyklane er betydeleg mindre rusta til å møte ein bil, for å seie det slik. Eg ser så mykje gale. Eg køyrer bil 1 100 km per veke. Eg ser så mykje galskap på vegane. Dei kjem med kondomdrakt – og som statsråden sa, er det gjerne 50-åringar – og rasar gjennom kryssa i feil retning og på raudt, og politiet står og ser på. Politiet må begynne å gjere jobben sin, og då er det ikkje påbod som skal til. Det er ikkje forbod som skal til. Det er haldningsarbeid og haldningsskapande verksemd som må til, og politiet må begynne å funke – når ein på liv og død skal ha sparkesyklar og syklar i fri dressur i alle byar. Eg må innrømme noko. I dag då eg vakna, såg eg det var masse snø ute, altså i Oslo-forstand – det er jo ikkje mange centimeterane – men det er ikkje berre ulemper med mykje snø. Det er også ein veldig stor fordel. Eg såg ikkje ein einaste sparkesykkel og ikkje ein sykkel heller, så det er ikkje så gale at det snøar litt i ny og ne.

Churchill sa eingong at det er ingenting som treng så mykje førebuing som ein improvisert tale. Eg treng ikkje mykje førebuing for å replisere representanten frå MDG som hevda at elbussar var like dyre som Euro 6-bussar. Faktum er at ein elbuss kostar i snitt ca. 4,2 mill. kr og ein dieselbuss ca. 2,6 mill. kr, ein leddbuss som går på diesel, har 127 plassar, og ein elbuss 115, dvs. at han får med seg færre passasjerar, og at det må gå fleire bussar for å frakte like mange. Då kan det hende ein må improvisere lite grann for å kunne hevde at desse to bussane er like billige både i innkjøp og i drift, for det er teoretisk umogleg.

Eg skal ikkje gjenta det førre talar, Helleland, sa om det som gjeld beredskap, om det ikkje å løfte ein finger. Eg støttar 100 pst. det som vart sagt der. Eg kan gå vidare og seie at det heller ikkje vert løfta ein finger for beredskapen på sjøen i det farlegaste området i Noreg, forbi Stad. Når eg høyrer samferdselsministeren prøve seg som kystminister og begynne å snakke om at båtane har vorte nyare, så det er liksom ikkje så farleg, då skulle det ikkje forundre meg om nokre skipperar rundt om i Noreg hoppa i stolen. Eg skal vere forsiktig med supplement, for då vert eg sikkert klubba. Ein må rett og slett forhalde seg til realitetar. Beredskap er viktig, men ein er ikkje interessert i å bruke midlar på beredskap. Då kjem eg inn på det neste, der eg har tenkt å gje MDG eit lite besøk. Når MDG snakkar om at andre parti ikkje kan ha realitetsoppfatning av eigen politikk, er det bra sikkert at MDG i alle fall ikkje har det. Så til beredskap og buss og kollektivtrafikk: Alle norske byar av ein viss størrelse skal altså i ein krigs- eller krisesituasjon evakuerast med buss. No er det kinesiske bussar med nullutslepp, styrt av Kina. MDG styrte også i Oslo og klarte å prestere å bestille bussar med motoren bak på leddbussar. Det er vel ingen som har høyrt om at nokon har motoren bak på eit vogntog med hengar – det har i alle fall aldri eg høyrt om. Det fungerer kjempedårleg. Det fungerte akkurat like dårleg for desse leddbussane i Oslo, som sto i sju steinar heile vinteren. Dei tolte heller ikkje norsk vinterkulde. Ikkje nok med det: Det var ikkje råd få på kjettingar. Ein kan nesten seie gratulerer med verkelegheitsoppfatninga. Dei bussane det no er krav om nullutslepp for i heile Noreg, har knekt fylkesøkonomien i heile Noreg, og det gjer at ein no manglar milliard på milliard. Eg kunne ha rita opp fylke etter fylke. Eg har sete i over 20 år i fylkespolitikken i Møre og Romsdal, og eg veit kva dette dreiar seg om. Dei har ikkje ein sjanse til å finansiere desse kinesiske bussane. Då kjem dei med ei krisepakke og satsar liksom på kollektivtrafikk. Nei, det er ikkje satsing – det er reparering av eigen totalt greinlause politikk. Det må eg få lov til å seie, at det å ha bussar som går, faktisk også er beredskap. Då vert eg ganske skremt av regjeringa, som ikkje skal ha beredskap korkje på Ofotbanen eller på kysten, og heller ikkje når det gjeld kollektivtrafikk. Det held ikkje mål, rett og slett. Eg stiller meg bak det Trond Helleland sa. Eg treng ikkje bruke meir tid på det, men det er trist å ha ei regjering som faktisk ikkje ønskjer å prioritere beredskap.

Ein representant frå Arbeidarpartiet sa her tidlegare at Arbeidarpartiet speler på lag med arbeidsfolk. Det gjeld i alle fall ikkje arbeidsfolk på sjøen, for Arbeidarpartiet, med fiskeri- og havministeren, ønskjer å skrote Stad skipstunnel. Hav- og kystnasjonen Noreg – med det svimlande beløpet på 17 mrd. kr til kysten i Nasjonal transportplan, og så presterer vår eigen fiskeri- og havminister frå Hammerfest ikkje å gå i krigen for kysten og viktige ting for å sikre at ein kan bruke havet og kysten som vår motorveg, det som har vore ein motorveg for å byggje landet i generasjon etter generasjon. No er ikkje dette viktig for Arbeidarpartiet. Kva var grunngjevinga for å skrote Stad skipstunnel? Det vart for dyrt. Ja, der er det rekna med moms, mens på andre prosjekt på andre vegar er det ikkje moms. Det er nesten ei dobling av prisen – som om det skulle vere så veldig spesielt. Kvar var fiskeri- og havministeren og samferdselsministeren når prisen på bygging av jernbane til Moss, samferdselsministeren sitt eige område, steig? Det skulle ha kosta 5,4 mrd. kr og har no kome opp i 28 mrd. kr, og det tikkar sikkert vidare oppover skalaen. Kvar var desse statsrådane i kampen for å stoppe dette prosjektet? Det kunne eg gjerne tenkt meg å høyre om frå fiskeri- og havministeren. Eg synest dette er spesielt, veldig spesielt. Det er trist for kysten, og det er trist for dei som skal ferdast med frakt langs kysten vår. Det er ei stor næring som stiller seg bak Stad skipstunnel. Dei står i snitt mellom 41 og 47 timar og ventar for å kome seg forbi Stad når det blæs skikkeleg. Kva andre plassar i Noreg må ein stå og vente i to døgn på motorvegane eller vegane våre? Kvar skjer det? Ingen plass. Her er det berre snakk om å skrote kysten. Arbeidarpartiet har tydelegvis ikkje tenkt å drive valkamp i Møre og Romsdal eller Vestland, dei har tydelegvis berre gjeve opp heile greia. Det er pinleg, det er ille. Eg er så glad for at Framstegspartiet, Høgre, KrF, Venstre og Senterpartiet kan stå bak at vi faktisk kan få gjort noko med dette kjempefarlege området, og eg forventar at dei partia stiller opp og ikkje har tenkt å abdisere i valkampen på Vestlandet og Sunnmøre og oppover langs kysten, som Arbeidarpartiet tydelegvis har gjort. Eg vil gjerne høyre om fiskeri- og havministeren har tenkt å kome med nokon tilbakemeldingar om kvifor ein skrota ei så viktig trafikkåre i Noreg.

Eg kan gå over til ei litt snillare side. Eg veit at Lien er oppteken av å byggje veg, men eg ser at MDG og SV ikkje ønskjer å byggje store, skikkelege vegar. I vårt eige fylke, Møre og Romsdal, som Lien og eg kjem frå, har vi dødsveg nr. 2, E39 Blindheim–Breivika, som må byggjast med fire felt. Vi veit at MDG og SV ikkje i det heile ønskjer fire felt. Spørsmålet mitt er rett og slett: Vil representanten Lien og Senterpartiet vere ein liten garantist for å blokkere for dei våte draumane til MDG og SV om å skrote all vegbygging her i landet? Kan Lien garantere at han skal kjempe for f.eks. E39 Blindheim–Breivika, og at vi faktisk får bygd viktige vegar?

Eg vil litt over på ferje. Ein burde kanskje stilt spørsmål til meg om ferje, men no kan eg stille spørsmålet andre vegen. Litt fakta: I programmet til FrP står det følgjande: at bruken av ferjer på riksvegar og fylkesvegar skal vere kostnadsfri at ein skal ha felles standardar for konkurranseutsetjing av ferjestrekningar Vi ønskjer det – og vi trengte ikkje å slå inn opne dører då vi såg at gratis ferje kom på plass i budsjettet – men i valkampen kunne vi sjå at representanten Geir Inge Lien og tidlegare finansminister Vedum var ute i media og lova gratis ferje på alle ferjestrekningar. Då er spørsmålet mitt: Kvifor kritisere andre for det ein ikkje kan gjere i eit budsjettforlik, når Senterpartiet er det partiet som har forhandla om eit budsjettforlik og kan gjere noko med det? Kvifor leverte ikkje Senterpartiet sin lovnad i valkampen om gratis ferje på alle ferjestrekningar?

Eg skal starte med å skryte litt av representanten Lien og Senterpartiet, som klarte å blokkere dei vanvitige forslaga frå MDG, SV og Arbeidarpartiet om å auke drivstoffprisane. Det var veldig bra og godt jobba. Likevel: Frå 2021 og utover hadde Senterpartiet finansministeren, og frå 2021 til 2023 auka drivstoffprisane med 40 pst. Då er spørsmålet mitt til Lien: Når har Senterpartiet tenkt å reparere den vanvitige prisauken på drivstoff som vart gjort i den perioden, som ramma vanlege folk, næringsliv, landbruk, transport, bygg og anlegg brutalt, spesielt i distrikta? Når har Senterpartiet tenkt å reversere den vanvitige auken i drivstoffprisar?

Eg har i dag sete og høyrt på ein lang debatt der Arbeidarpartiet, Senterpartiet, kommunistane og MDG har prata negativt om dei blå og meint at med dei kom alt til å gå ein viss plass, med statsbudsjettet og det meste. Eg synest vi skal måle politikarane på det dei gjer, og ikkje det dei seier. Er det så utruleg roseraudt, det Arbeidarpartiet, Senterpartiet og dei andre partia har levert, og i særdelesheit Arbeidarpartiet, Senterpartiet og SV sidan 2021? For to dagar sidan hadde eg eit par spørsmål til finansministeren om matvareprisar og bensin- eller bilbruk. Det var eitt spørsmål om kva ein liter mjølk kostar, og kva eit brød kostar. Det svarte ministeren veldig galant ikkje på i det heile. Eg veit ikkje om han veit det, men han svarte i alle fall ikkje på spørsmålet. Det var det same med spørsmålet om bilbruk – han svarte ikkje på det heller. Realiteten er at matvareprisane har auka veldig. Finansministeren svarte på spørsmålet at prisane eitt år hadde auka med 7 pst. og seinare med 3 pst., og at prisstiginga no var mindre enn lønsauken. Sidan spørsmålet gjaldt matvareprisane, sjekka eg det. Frå 2021 til 2024 auka matvareprisane med 26,8 pst. Fram til i dag har matvareprisane auka med over 30 pst. I den same perioden auka løningane med 15,1 pst., og på min kalkulator vert det feil. Då er det ikkje rart at folk flest – vanlege folk, som småbarnsforeldre og pensjonistar – har dårleg råd når dei går i butikken, for lønsutviklinga er uansett mindre i forhold til det prisauken på mat har vore. Det er det same når det gjeld drivstoff. Frå 2021 til 2022 auka drivstoffprisane med meir enn 40 pst. Det svarer heller ikkje godt med 15,1 pst. i lønsauke på same tid. Poenget mitt er at det er vorte mykje verre for folk flest og for næringslivet – for ikkje å snakke om bygg- og anleggsbransjen og transportbransjen og kostnadene dei har fått. Der har det gått himmelhøgt. Det er altså vorte betydeleg verre for alle sektorar, for privat næringsliv og for vanlege folk, frå Arbeidarparti–Senterparti-regjeringa og SV starta i 2021, og fram til i dag. Det er det ingen tvil om. Er det så mykje betre? Er det vorte så mykje billigare? Er det så mykje betre for innbyggjarane og for næringslivet? Nei. Bedriftene går konkurs, og folk gruar seg til jul. Det var mitt poeng. Eg synest det er ille at det ikkje vert svart når eg stiller spørsmål i salen. Ein får altså feil informasjon som det er lett å sjekke at var feil.

Det hjelper svært lite når f.eks. prisen på anleggsdiesel har gått opp med 8–9 kr sidan 2021 og no er på 20 kr per liter. Det rammar transportbransjen og bygg- og anleggsbransjen brutalt. Vanlege folk merkar ikkje det statsråden seier om kostnadene, som når det gjeld matvarer, har gått til himmels. I butikken har matvarene vorte så dyre at det rammar småbarnsforeldre og dei som har minst frå før, på ein ganske brutal måte. Eg har lyst å stille statsråden eit spørsmål knytt til korleis ting fungerer i kvardagen: Kva kostar éin liter mjølk og eitt brød i snitt når småbarnsforeldre – eller statsråden og eg – går i butikken i dag?

Denne verkelegheitsoppfatninga er noko vi i alle fall ikkje heilt klarer å sjå. I eit av dei største næringsfylka, Møre og Romsdal, kan vi lese om konkursar i avisene kvar veke, jf. det eg sa om store, viktige bedrifter med hundre års historie bak seg som går konkurs. Dei går konkurs på grunn av ein politikk som fører til ein kraftig vekst i skattar og avgifter – ikkje minst på grunn av kostnader knytte til nullutslepp, drivstoff og ei rekkje område. Eg lurer på om statsråden køyrer bil eller om han har kjøpt seg bil i det siste. Vanlege folk har ikkje råd til å kjøpe dyre elbilar. Dei må bruke bensin- og dieselbilar. På landet og i distrikta må ein faktisk køyre ganske langt, og det er bruken som er brutal for innbyggjarar og næringsliv. Ikkje minst fører også kostnadene til mat, renter og alt mogleg anna til at det er vanskeleg for innbyggjarar og næringsliv. Forstår statsråden at det er vanskeleg for folk der ute no før jul?

«Bedrifter går konkurs, familiemedlemmer blir arbeidslause, og mange her i landet gruer seg til jul grunna svekt og stram økonomi. På Stranda i mi heimkommune gjekk no ei større bedrift konkurs med bakgrunn i den kraftige prisveksten og sterk svikt innan bygg- og anleggsbransjen. Finansministeren ser ut til å ha mista all bakkekontakt med den verkelege situasjonen for folk flest og næringslivet, der han til dømes ynskjer enda dyrare drivstoff. Forstår statsråden situasjonen og realitetane blant vanlege folk og næringslivet?»

Det som er praksis, og det som er fakta, er at tilbodet på riksvegferjene er betydeleg større og betre. Det er t.d. nattferje på riksvegferjesambanda i mitt eige fylke. Men vi har ikkje moglegheit til å finansiere det med den kostnadsnøkkelen som er for fylkesferjene i Noregs største ferjefylke Møre og Romsdal, og ha same tilbod som for riksvegferjesambanda. Det betyr at riksvegferjesambanda både har meir pengar, mykje betre frekvens og eit mykje betre tilbod, og er eit stort a-lag i forhold til fylkesvegferjesambanda. Så det må gjerast noko i fordelingsnøkkelen. Det er greitt å seie at fylkeskommunen kan gjere det, men i Møre og Romsdal manglar vi 140 mill. kr for å finansiere eit ferjetilbod som er dårlegare enn riksvegferjetilbodet. Så igjen: Eg håper ministeren kan sjå på ferjenøkkelen og dei normerte ferjeprisane og utrekningsmodellen der, for han kan ikkje vere riktig mellom riksveg og fylkesveg, og det bør vere likt på like samband.

Det er 118 fylkesvegferjesamband og 16 riksvegferjesamband. Riksvegferjesambanda har 235 mill. kr i snitt i inntekter per samband, fylkesvegferjesambanda har ca. 35 mill. kr. I Møre og Romsdal har vi 20 ferjestrekningar som er fylkesvegferjesamband, og dei ligg på ca. 35 mill. kr per samband. Mange av dei sambanda er av landets desidert største, og er like store som dei største riksvegferjesambanda, men har altså eit heilt anna finansieringsgrunnlag, for det har eg sjekka i Grøn bok. Det er umogleg for Møre og Romsdal fylke å finansiere opp dei 20 ferjestrekningane, det er store ferjesamband. Det er det største ferjefylket i Noreg, som har 722 mill. kr fordelt på desse ferjene. Det som skjer, er at vi får eit a- og b-lag. Fylkeskommunen har ingen sjanse til å klare å finansiere det. Kva har statsråden tenkt å gjere for å sjå på ei meir rettferdig fordeling av ferjenøkkelen? I dag er det ikkje rettferdig.

«Ferjedrifta her i landet har eit A- og eit B-lag, i form av riksvegferjene og fylkesvegferjene, som på like samband med same trafikkmengd har heilt anna finansieringsgrunnlag. Fylkesvegane står for 80 pst. av vegnettet her i landet, også når det gjeld ferjedrifta, men overføringane til spesielt ferjedrifta står slett ikkje i stil med behovet. Kan statsråden leggje fram overførings- og finansieringsgrunnlaget frå regjeringa som gjeld to samanliknbare ferjestrekningar på eit riksvegsamband og eit fylkesvegsamband?»

Det er eit faktum i mange rapportar at ca. 30 pst. av ulykkene skjer på grunn av kvaliteten på vegen. Sjølvsagt er både vintervedlikehald og anna vedlikehald medverkande årsaker. Det er ikkje berre trafikanten. Sjølvsagt er det også det, men det er ikkje berre det. Eg høyrer statsråden skryte veldig av det ein har gjort, men i statsbudsjettet for neste år har regjeringa lagt opp til å kutte i lokale trafikktryggingstiltak. Trafikkadferd, eit frittståande samarbeidsforum for personar som driv utøvande haldningsarbeid overfor ulike trafikantgrupper over heile landet, reagerer kraftig på at det vert kutta i desse tiltaka. Dei lokale tiltaka er hjartet i det arbeidet. Når statleg støtte forsvinn, svekkjer det både tiltaka og motivasjonen hos dei som brenn for arbeidet. Mange legg ned tallause timar frivillig og er drivne av eit engasjement og eit ønske om å redde liv. Kva er grunnen til at regjeringa, viss dei vil satse på trafikktrygging, er så smålege at dei kuttar i slike tiltak, som er så viktige for det lokale engasjementet?

Statsråden nemnde ikkje fylkeskommunen. Mykje av auken i antalet alvorlege ulykker og dødsulykker er faktisk komen på fylkesvegane. Fylkesvegane står for 80 pst. av vegnettet. Meldinga frå fylkeskommunen er at dei kuttar i trafikktryggingstiltak og vedlikehald, rett og slett fordi dei ikkje har råd til det. Kravet om nullutslepp på både buss, ferje og bil – ja, på det meste – gjer at ein ikkje har midlar til å kunne gjennomføre det, og ein kuttar no i både trafikktrygging og vedlikehald. Ein stor del av ulykkene skjer på grunn av dårlege vegar og mangel på vedlikehald. Forstår statsråden at veldig mange ute i distrikta no er bekymra, i heile Noreg? Det er jo fylkesvegar overalt, både i byane og i distrikta. Dei er bekymra fordi det aukar så kraftig på fylkesvegane, og fylka har ein så dårleg økonomi at dei ikkje er i stand til å levere.

«Sist periode var det ein betydeleg debatt for trafikktrygging og tiltak om å få ned antal alvorlege ulykker på norske vegar. No ser vi at antal døde og hardt skadde i trafikken aukar bekymringsfullt, der tiltaka som samferdselsministeren skulle ha gjennomført, anten ikkje har blitt gjennomført eller rett og slett ikkje verkar. Regjeringa har fokusert på auka bøtesatsar mot politiet sin vilje og auka ATK-bruk istaden for trafikktryggande tiltak og bygging av trygge vegar. Kva har statsråden eigentleg gjort for å hindre alvorlege ulykker?»

Når vi står her i Stortinget og eg stiller statsråden eit spørsmål – om statsråden er villig til å gje ei ekstraløyving, altså ei redningspakke til Møre og Romsdal – forventar eg at statsråden svarer på det spørsmålet. Heile Møre og Romsdal er utruleg bekymra med bakgrunn i at vi er redde for at vi får helsetenester frå ein heilt annan planet enn i resten av landet. Det er alvor på gang. Vi er redde for helsetilbodet vårt. Vi er redde for at det skal kuttast til sjukepleiarar og legar for å dekkje inn eit nytt sjukehus. Eg vil ha svar på om helseministeren har tenkt å gje ei redningspakke på lik linje med det regjeringa har gjort i Helse nord.

I årets budsjett er det ei viktig og riktig prioritering av Helse nord med ekstra midlar for å møte deira utfordringar og sikre forsvarlege helsetenester i regionen. Samtidig står Helse Møre og Romsdal utan tilsvarande støtte, til tross for at føretaket har brukt driftskreditt i 12 av dei siste 14 åra. Dei forventar underskot på over ein halv milliard kroner i 2025, og det er betydelege ekstrakostnader knytte til helseplattforma. Helse Møre og Romsdal har i perioden 2017–2023 levert helsetenester med svært høgt produktivitetsnivå målt i kostnader per DRG-poeng. Dette tyder på at utfordringane føretaket står overfor, i hovudsak har årsak i underfinansiering, ikkje ineffektiv drift. For å sikre forsvarlege helsetenester til befolkninga i Møre og Romsdal er det behov for ei særskild redningspakke på 300 mill. kr. Vil statsråden ta initiativ til ei slik ekstraløyving på linje med tiltaka for Helse nord, for å sikre ei likeverdig helseteneste og berekraftig drift i heile helseregionen?

«Den økonomiske situasjonen for Helse Møre og Romsdal er mildt sagt vanskeleg og framstår totalt ute av kontroll. Dette er svært alvorleg for helse- og sjukehustenestene til befolkninga i heile Møre og Romsdal, dersom utbyggingskostnadene og underskotet i drifta skal dekkast inn gjennom å kutte i legar, sjukepleiarar og andre sjukehustilsette. Kva har statsråden tenkt å gjere for å sikre forsvarlege helse- og sjukehustenester i fylket vårt, utan at dette skal gå ut over dei tilsette ved sjukehusa?»

På vegner av Framstegsparti-representantane Bård Hoksrud, Dagfinn Henrik Olsen, May Helen Hetland Ervik, Mats Henriksen, Sylvi Listhaug og meg sjølv har eg gleda av å setje fram eit forslag om å prioritere E39 Solavågseidet–Blindheim–Moa.

Vi har svært dårleg erfaring med region Midt-Noreg i Statens vegvesen. Det har vore ein føljetong av utsetjingar i store prosjekt i mange tiår, slik som E136, der pengane hamna i Møreaksen i staden. Det er ei heilt anna historie, men problemet er at det ikkje har vore styringsfart. Eg vert bekymra, for eg har lang erfaring frå bygging av tunnelar i Møre og Romsdal, eg har bygd store prosjekt. Eg trur ikkje eg tek for hardt i om eg seier at det å byggje tunnelar, tunneldriving, er påhogg, og tunneldriving er ganske greitt når det gjeld at ein veit kostnadene på det, korleis det ligg an. Så er det kostnadsdrivinga i anleggsbransjen, ja, men vi er bekymra fordi vi har dårleg erfaring med styringsfart frå den prosjektleiinga som no er sett ned, og vi er bekymra over at dette har drege ut i tid. Kan statsråden bekrefte at han vil gjere alt han kan for å ha styringsfart i dette prosjektet?

Eg håper inderleg at statsråden snakkar sant, for det er mykje som har skjedd den siste tida, men vi går ut frå det. Utgangspunktet er at vi er veldig bekymra i heile regionen. Det er eit veldig viktig prosjekt for Vestlandet, for Sogn og Fjordane, for Møre og Romsdal og for Innlandet – det er rett og slett ei samferdselsåre som verkeleg er avgjerande for heile området. Med dei signala som Statens vegvesen har kome med, er vi veldig bekymra. Å drive tunnel er å drive tunnel, det er ikkje ein kvikkfiks. Ein peiker frå regjeringa på kostnadsveksten som er kome på grunn av mange område – det er nullutslepps anleggsmaskiner, og det er mange andre krav som vert stilte. Kva er grunnlaget for at ein for ein tunnel klarar å leggje fram anslag som er så borti natta kostnadsdrivande? Det «haukar» ikkje, for ein tunnel er ein tunnel – det er ikkje ein kvikkfiks.

No er vi i gang igjen! «Ny riksveg 15 med arm til Geiranger er vedteke i siste behandling av NTP i eige romertallsvedtak, og er av Statens vegvesen lagt inn i handlingsprogrammet for dei neste seks åra, og skal bygges. Derimot har vi registrert signal frå Statens vegvesen og prosjektleiinga av prosjektet om at ein har tenkt å «utgreie nye konsept gjennom ny kommunedelplan eller KVU». Noko slikt er rett og slett trenering av prosjektet, eit prosjekt Statens vegvesen tydelegvis ikkje ønsker. Vil statsråden følge opp Stortinget sitt vedtak vedrørande dette viktige prosjektet?»

Det var ein representant frå Arbeidarpartiet litt tidlegare i dag som var veldig oppteken av å snakke sant, vere truverdig og ikkje minst sannferdig. Då har eg tenkt å gjere eit lite besøk hos ein person i Arbeidarpartiet. Det gjeld representanten Per Vidar Kjølmoen i Møre og Romsdal. For ei tid tilbake reiste han rundt og teppela Vestlandet og Møre og Romsdal med eit innlegg der det stod: «Ap leverer der FrP sviktet – på Stad også.» Det gjeld altså Stad skipstunnel. Då lurar eg verkeleg på om Arbeidarpartiet har ein stor jobb å gjere internt i å rydde opp i eigne rekkjer – at folk faktisk bør begynne å snakke sant. I valkampen reiste same person rundt i Møre og Romsdal og bedyra at Arbeidarpartiet skulle støtte Stad skipstunnel. Det er ganske spesielt at statsminister Støre frå Arbeidarpartiet no ynskjer å skrote Stad skipstunnel, når fyrstekandidaten til Arbeidarpartiet i Møre og Romsdal har skrive lesarinnlegg, teppelagt media og lova innbyggjarane og næringslivet at ein skal gjennomføre det. Det er ganske fantastisk. At Arbeidarpartiet ikkje støttar opp om ei av dei største næringane i Noreg, er ganske ufatteleg. Kyst- og sjøfartsnasjonen Noreg er ikkje viktig lenger. Vi har ein statsminister som ikkje er interessert i eit av dei største og farlegaste kystområda våre. Stad er eit område der store næringar må liggje og vente. Det er ikkje berre det at det er livsfarleg. Dette sørgjer også for at vi ikkje får varer frå viktige næringar over på kjøl, og i staden må køyre bil på alle vegane våre, når dei heller kunne vore frakta på sjøen. Når eg les riksmedia – ein del redaktørar og andre – vert eg rett og slett sint. Det er redaktørar som sikkert ikkje har hatt anna med kysten å gjere enn å ha løpt på sandstranda på Sørlandet og duppa med tærne. No ynskjer dei å framstå som skipperar, men dei har ikkje sett korleis det er å gå forbi Stad og vere på dei farlege hava våre. Det er forakt for kysten. Kystområda får 17 mrd. kr i Nasjonal transportplan dei neste tolv åra. Til veg er det sett av 548 mrd. kr og til jernbane 484 mrd. kr. Kysten får 17 mrd. kr. Norsk presse går til angrep på ei heil næring og på ein kyst som faktisk leverer store delar av verdiskapinga i dette landet og held heile Noreg i gang. Eg er skuffa. Eg er veldig skuffa over statsminister Støre, som kan finne på å gå til eit slikt angrep på kysten og dei store næringane våre. Vi i Møre og Romsdal skal kjempe for å få Stad skipstunnel på plass. Der står vi skulder ved skulder med Vestland, og vi står skulder ved skulder med våre næringar og alle som ferdast der det er farleg på sjøen.